In de boekhandel in Katwijk pakte ik het boek van de stapel. ‘Daar waar de rivierkreeften zingen.’ Het leek me dat ik daar de dagen in Katwijk wel mee door zou komen. Iedereen had het er over dat het zo’n goed boek was. Mijn ogen vielen op het boek er naast. Een literaire thriller: De Camino. Een opvallende kaft en een aansprekende tekst op de achterkant. Na enig aarzelen nam ik ook De Camino mee. Beide boeken las ik in één ruk uit. Eerst de Rivierkreeften. Toch eigenlijk ook een thriller. Daarna De Camino.

Ik aarzelde geen moment toen ik van de NS een mail kreeg met de vraag of ik mijn stem uit wilde brengen op de NS Publieksprijs. De Camino natuurlijk. Omdat het goed geschreven is, bloedspannend, indrukwekkend, inspirerend en ontroerend.

Het boek zwerft ergens in Nijverdal, ik heb het uitgeleend en die persoon heeft het ook weer aan iemand anders uitgeleend. Wat me vooral bijgebleven is uit het boek is het feit dat je eigenlijk nooit iemand echt kunt kennen en wat oorlog doet met mensen, kan doen met mensen. Dat het vernederen, niet zien van mensen de kiem kan zijn van haat en geweld.

Ik zag de schrijfster op tv. Ik had nog nooit van haar gehoord. Ze had zelf de camino het pelgrimswandelpad naar Santiago de Compostela in Spanje gelopen. Ze sprak wijze woorden over het gebruik van je mobiele telefoon en de media met haar meningen circus. Dat het goed zou zijn je telefoon eens een paar dagen weg te leggen en niet altijd gelijk maar met je mening op de proppen te komen.

Daar moest ik aan denken toen ik gister in de bibliotheek in Enschede luisterde naar de schrijver Dilara Bilgic over hokjesdenken en ‘stereotyperingen vanuit psychologisch perspectief.’ Jij en ik hebben al een mening, oordeel, en vaak een vooroordeel, als iemand de deur inkomt. En ook mensen die denken dat ze dat niet hebben, vergeten dat zo’n gevoel heel diep zit en dat ook zij zich onbewust toch laten leiden door oordelen. Wij allen waren volgens de schrijver racistisch en bevooroordeeld. We zijn al een heel eind als we ons daar bewust van zijn. Het is heel helpend als je juist je verdiept in mensen die ver van je af staan, of waar je instinctief weerstand bij voelt. Reizen helpt daarbij, niet altijd in de zelfde omgeving bewegen, je proberen te verplaatsen in iemand die het tegenovergestelde beweert van wat jij vindt. In het nagesprek bespraken we met elkaar waar onze oordelen en voor oordelen zitten als we eerlijk naar onszelf kijken. Want dat moet je wel doen vonden wij. Dat helpt. En een goed boek lezen, zei iemand. Daar in die prachtige bibliotheek in Enschede.

* Anya Niewerra is een schrijver van literaire thrillers. Geboren in Kerkrade in 1964. De teloorgang van de mijnindustrie in Limburg en haar gymnasiumtijd in Rolduc hadden veel invloed op haar. Behalve schrijver is ze ook directeur van de VVV Zuid Limburg.