Ik weet nog precies waar ik was toen ik hoorde dat Paulien Cornelisse was overleden. Het was eind van de middag. Ik stond in de keuken om te gaan koken en keek nog even op mijn ipad. Een bericht van de NOS verscheen. Ik was geschokt. Diep geschokt. Dat ben ik wel een paar dagen gebleven en eigenlijk ben ik dat nog steeds een beetje.

Ik hield van haar boekjes en genoot van haar rol in De Slimste Mens. Op de avond van haar overlijden heb ik haar show ‘Intussen’ gekeken. Ik heb gelachen en was ontroerd. Taal is haar ding en ook het mijne. Het was genieten met volle teugen. Zo kunnen spelen met taal is een kunst. Niet hoogdravend maar gewoon over het dagelijks taalgebruik. Over effe, over uhhh, over het verschil tussen heh en hee. Over ‘en… heb je het een beetje kunnen vinden?’ als iemand bij je op bezoek komt. Een gekke vraag eigenlijk want je hebt het gevonden toch, anders was je er niet. En waarom een beetje? ‘Een beetje’ om niet te stellig te zijn, om onzekerheid ruimte te geven en relativering. Om dan tenslotte die zin terug te laten komen aan het eind van de show uit de mond van een heilige die haar ontvangt bij de hemelpoort. Een zin die dan een filosofische lading krijgt, en wel een heel speciale betekenis in de wetenschap dat ze er niet meer is. ‘En…. heb je het een beetje kunnen vinden?’

Iedere avond kijk ik naar de Slimste Mens, om nog een paar weken te genieten van haar beschouwingen op taalfeitjes en taal dingetjes. In het programma stelt een briefschrijver haar de vraag waarom zoveel mensen volkomen zinloos de uitdrukking ‘zegmaar’ gebruiken. En dat het de briefschrijver zo ergert.’Wij thuis vinden het niet om aan te horen.’ Paulien antwoordt dat ze zich dat kan voorstellen, maar vraagt zich af of het echt zinloos is en stelt dat je er ook iets anders in zou kunnen zien. “Mensen die zegmaar gebruiken proberen misschien een beetje onzekerheid in de zin in te bouwen. Mensen zijn geneigd het met elkaar eens zijn. Mensen hebben nu eenmaal de neiging snel harmonie te willen bereiken. Je kan het gebruik van de woorden ‘zeg maar’ ook wel zien als een menselijke poging tot het stichten van vrede.”

Dankjewel Paulien Cornelisse. Je was niet alleen een taalkunstenaar, je was ook een soort vredestichter. Je hebt de wereld een beetje mooier gemaakt zeg maar.

• Paulien Cornelisse was een Nederlandse cabaretière, columniste, schrijfster, podcastmaker en televisiepresentatrice. Alledaags taalgebruik en menselijk gedrag stonden centraal in haar werk. Taal is zeg maar echt mijn ding en De verwarde cavia zijn bekende werken van haar. In het tv-programma De slimste mens was zij vanaf 2025 juryvoorzitter. Zij overleed 30 september in Amsterdam, de plaats waar zij in 1976 was geboren. (Wikipedia)

• Foto: alle foto’s van Paulien zijn auteursrechtelijk beschermd daarom een foto die binnenkwam toen ik het stukje aan het schrijven was. Vanaf Terschelling. Ik zag er wel iets in.

‘Waarom ik schrijf.’ Dat is de titel boven een verhaaltje dat mijn goede vriend M mij mailt. Hij is sinds kort lid van een schrijversclubje in Hengelo. Een stukje over de bovengenoemde vraag is de eerste schrijfopdracht. M schrijft humoristisch en beeldend een verhaaltje over een bezoek aan een jazzcafé waar hij een zangeres ziet die precies lijkt op zijn vrouw zoals ze er uit zag toen hij haar voor de eerste keer ontmoette. Hij vertelt dat zo’n ontmoeting vraagt om een verhaaltje: ‘Het is een verhaal dat zich aandient. Ik schrijf omdat het niet aardig is verhaaltjes die zich aandienen te weigeren. Elk verhaaltje verdient op zijn minst een kans.’

Ik lees zijn mail in de trein en stel mij zelf ook de vraag, waarom schrijf ik eigenlijk. Ik denk omdat ik het heerlijk vind om te doen en het iets is wat ik kan. Ik herken me wel in zijn woorden dat verhalen zich aandienen. Terwijl ik in de trein zit zie ik tegenover mij een oudere vrouw met twee tasjes, een handtasje en een opvouwbaar tasje, waar denk ik iets inzit wat kwetsbaar is. Ze houdt het zorgvuldig vast. Op het moment dat ik haar wat wil gaan vragen staat ze op om uit te stappen, het gevouwen nylon tasje in haar rechterhand en het handtasje aan haar arm. In mijn gedachten zou ik er een verhaal bij kunnen fantaseren. Waar gaat ze naartoe? Zit er een taart in dat tasje? Een zelfgebakken taart misschien? Gaat ze naar haar kinderen of naar een vriendin? Of een oud-collega? Een verhaal dat zich aandient zou M zeggen. Cadeautjes zou ik ze willen noemen. Om je heen kijken en overal dienen zich verhaaltjes aan. Echte gebeurtenissen of cadeautjes die je fantasie prikkelen. Een meisje, Japans? met zwarte lakschoenen en witte sokjes lachend kijkend op haar mobiel. Waar komt ze vandaan? Is ze net geweest? Wat leest ze op haar telefoon? Wie appt haar?

In Enschede aangekomen word ik opgewacht door mijn kleindochter en haar moeder. Dat is al een cadeau op zich op deze stralende zondagmiddag. We hebben elkaar een tijd niet gezien en vinden het fijn elkaar weer te zien. We zoeken een terras en hebben plezier. We geven elkaar cadeautjes en vertellen over van alles. Over de vakanties, over school over het werk, over hoe het met ons gaat. Hele verhalen die stuk voor stuk opgeschreven zouden kunnen worden. Maar niet nu, niet hier. Te privé. Misschien in mijn dagboek.

Ik schrijf, denk ik, omdat ik een rijke fantasie heb en nieuwsgierig ben en omdat schrijven en taal voor mij is wat voor een ander schilderen of koken of tuinieren is. Het is mijn passie. Het is het cadeau wat ik meegekregen heb.

(En waarom een blog? Waarom Wiske? Omdat ik mijn verhaal wil vertellen. Ik wil communiceren in een vorm die past bij deze tijd.)

• Foto: de cadeautjes uit Enschede

Hij had een maandabonnement ‘Dalvrij’ van de trein. Eerste klas. Iedere maand ondernam hij in de daluren een reis naar vrienden of familie aan de andere kant van het land. Zo had hij een neef die ergens in Limburg een eenzaam en eenvoudig bestaan leidde. Daar ging hij iedere maand een dag naar toe. ‘Dan drinken we koffie en eten we met elkaar, na het avondeten ga ik weer. We praten over van alles. Bijvoorbeeld over de wereld waarin we leven. De wereld die al miljarden jaren bestaat en oneindig groot is. En waar wij’, en nu maakt hij een gebaar met zijn wijsvinger en zijn duim met een piepklein stukje er tussen, ‘maar zo’n klein stukje van uitmaken. We zijn niets, helemaal niets!’ Aan de statafel met een groepje mensen eromheen wordt instemmend geknikt, gezucht. ‘Tsja’, zegt een dame in een geheel groene outfit. Een jonge man nipt aan zijn wijnglas, keert zijn blik af van de ‘treinreiziger’ en kijkt naar de vrouw tegenover hem: ‘en … tijdens welke wereldreis was jij ook weer zo mooi bruin geworden?’

Lieke Marsman is er van overtuigd dat onze aarde maar een klein stukje is van het universum. In haar boek ‘Op een andere planeet kunnen ze me redden’, schrijft ze hoe ze als geboren en getogen atheïst heel af en toe, een heel klein beetje in God is gaan geloven. En ze gelooft in ufo’s. Ze heeft er uitgebreid studie van gemaakt. Ze is er van overtuigd dat er buiten de planeet aarde andere planeten bestaan waar levende wezens zijn. De verhalen zoals van piloten en militairen die oranje ovalen bollen hebben waargenomen en vreemde golven en lichten kunnen niet allemaal uit de duim gezogen zijn. Er is nog een andere wereld, schrijft ze als conclusie over de onverklaarbare niet wetenschappelijk te bewijzen verschijnselen in de wereld.

‘Er is misschien een bovennatuurlijke kracht. Er is misschien een medicijn tegen mijn ziekte. Het leven is het misschien waard te leven -en vanwege dat misschien is het dat zeker. (Lieke Marsman)’

• Lieke Marsman, dichter, schrijver en filosoof, overleed 35 jaar oud op 3 juni 2026 in Parijs aan de gevolgen van een zeldzame ongeneselijke kanker. Ze sprak en schreef open over haar ziekte en de naderende dood.

• Ufo’s ( Unidentified Flying Objects) zijn onverklaarbare verschijnselen in de lucht. Vaak als normale natuurverschijnselen geïdentificeerd maar steeds vaker ook wetenschappelijk onderzocht. Lieke Marsman schrijft er uitgebreid over in ‘Op een andere planeet kunnen ze me redden.’
• Foto: Enschede 28/9/2026 07.30 uur. Maan in de morgen. Minke Mc Carroll

Van 19 tot en met 27 september wordt in Nederland de Vredesweek gehouden. In het hele land worden activiteiten georganiseerd. Maaltijden, wandelingen, workshops, filmavonden, debatten, bijeenkomsten in het teken van de vrede met als thema: niets doen is geen optie. De week valt samen met de Internationale Dag van de Vrede op 21 september.

Ook in Hellendoorn wordt aandacht besteed aan de vredesweek. Woensdag avond 23 september om 19.00 wordt een avondgebed voor de vrede gehouden. Een activiteit van de gezamenlijke kerken, broederlijk en zusterlijk bijeen in de St Antonius van Paduakerk in Nijverdal. Het thema ‘niets doen is geen optie’ toegespitst op ‘en wat doe jij aan vrede, aan De Vrede?’

In de Jumbo supermarkt in Nijverdal hangt de poster bij de ingang. Het is een mooie poster die opvalt. Een dame voor de informatiezuil wijst er naar. Ze haalt haar schouders op. ‘Wat kunnen wij er nou aan doen!’ Een gehaaste langslopende klant lacht er om ‘en alsof bidden helpt! Echt niet!’

Wat doe jij aan de vrede? Vrede is meer dan de afwezigheid van oorlog. Op wat voor manier draag jij bij? Of is niks doen ook een optie, juist een optie misschien, is zwijgen voor de vrede, of bidden het enige wat je kan doen?

Een moeder die geen contact meer had met haar kinderen had van alles geprobeerd om het contact te herstellen. Ze had excuusbrieven geschreven, vergeving gevraagd, bloemen laten bezorgen, enveloppen met geld gestuurd en ten einde raad het hoofd in de schoot gelegd. De kinderen waren niet te vermurwen. ‘Het enige wat ik nog kan doen is iedere avond voor het slapen gaan even aan ze denken en ze iets toewensen. Ik verwacht niets meer terug.’ ‘En wie weet helpt het, doet het iets.’

* Al meer dan 50 jaar organiseert Pax (voorheen het IKV samen met Pax Christi) de Vredesweek, een landelijke actie waarin vrede, ontmoeting en verbinding centraal staan. De Verenigde Naties riepen in 1981 de Internationale Dag van de Vrede uit. Sinds 2001 is de datum vastgesteld op 21 september.

Toen ik op vakantie was, heerlijk ontspannen, gelukkig, droomde ik iedere nacht. Zonder uitzondering waren het nare dromen. Angstige dromen. De ergste kon je wel een nachtmerrie noemen. Stijf van angst werd ik wakker. Misselijk en verdrietig. Het duurde wel een paar uur voor ik rustig werd en tegen me zelf kon zeggen: het was een droom, het was maar een droom. Iedere keer als ik er aan terugdacht moest ik huilen en voelde ik me bang.

Een paar uur later ben ik de droom op gaan schrijven bij een kopje koffie op een Spaans terras. Op AI zocht ik naar de betekenis van dromen. Ik appte naar een goede vriend, een voormalig psychiater. Ik vroeg hem, wat mijn dromen mij wilden vertellen, waarom ik zo heftig droomde ineens terwijl ik zo relaxed was. En ik vroeg of dromen voorspellende waarde hadden. Ik droomde namelijk steeds dat mensen van wie ik hartstochtelijk houd, onbereikbaar werden of weg of dood gingen en ook nog op een afschuwelijke manier. Afschrikwekkend. Hij antwoordde dat het heel normaal is dat je in de vakantie droomt, omdat je dan tot rust komt en er iets verwerkt moet worden. Nee en dromen voorspellen niets maar laten je wel zien waar je diep van binnen heel bang voor bent. Ik was enigszins gerust gesteld, maar hield vragen. Waar komt dat gruwelijke in mijn binnenste vandaan? En in de bijbel en ook in andere geestelijke stromingen hebben dromen toch wel voorspellende waarde?

In de badkamer hangt een tekening die ik ooit maakte bij een begeleide meditatie onder leiding van kunstenares Annewil Jansen. Ik geloof dat het ging over je levensweg en wie je was. Ik weet het niet meer precies en ook de kunstenares niet. Ik heb er een portret van mezelf in gezien. En daarom heeft de tekening ook een plekje gekregen naast de de spiegel in de badkamer. De zwarte drakenkop, of wat is het eigenlijk, die vanuit die lege plek naar boven komt springt er uit. Mooie bloemen en vrolijkheid, veel groen en groenblauw. Bovenin sprankeling en speelsheid. Maar niet mis te verstaan vanuit een heel dun lijntje uit het niets, uit de leegte, het felgekraste zwart.

Vannacht heb ik weer gedroomd, weer angstig, weer over een wezen van wie ik zielsveel hou. Het was maar een droom en het heeft geen voorspellende waarde. Laat ik het daar maar op houden.

Het kan je niet ontgaan zijn. Vorige week overleed Dolly Parton, 80 jaar oud na een kort ziekbed.

Ik ga het niet hebben over haar uiterlijk. Ze had een stem waar je van hield of niet. Van haar muziek hoefde je niet perse te houden om te zien dat zij een buitengewoon muzikaal talent was. We weten dat ze humor had en zelfspot en dat ze niet dom was, sterker ze was een slimme zakenvrouw die goed wist wat ze deed en wat ze zei. We weten dat ze een warm hart had voor de LHTBQ+ mensen. Dat ze feministe was al wilde ze zich zelf niet zo noemen. We weten dat ze maatschappelijk betrokken was. Dat ze filantropisch wordt genoemd. We weten dat ze met haar Imagination Library honderden miljoenen gratis boeken gaf aan kinderen uit eenvoudige gezinnen om ze aan het lezen te krijgen. Dat ze geld gaf voor een onderzoek naar een vaccin tegen de corona. Dat heel Amerika van haar hield. Progressief en conservatief. Het valt niet mee iets negatiefs over haar te vinden.

Dolly Parton schreef meer dan 1000 songs. De muziek en de tekst. Ik geef jullie vandaag de mooiste uit een van haar meest bekende liedjes. Het zijn woorden die passen aan het begin en aan het eind van een leven. Maar ook woorden om mee te geven bij het eindigen van een relatie; als je kinderen de deur uit gaan, woorden bij een afscheid. En ook voor jou, voor jullie vandaag vanaf mijn toetsenbord zo maar omdat het zulke mooie lieve woorden zijn:

‘ I hope life treats you kind and I hope you have all you’v dreamed of and I wish you joy and happiness. But above all this I wish you love. And .. I will always love you’

( Ik hoop dat het leven lief voor je is, dat je krijgt waarvan je droomde en ik wens je plezier en geluk maar bovenal wens ik je liefde. En…. Ik zal altijd van je blijven houden)

• Bij de dood van Dolly Parton 25 augustus 2026 in Nashville. Amerikaanse countryzangeres, singer-songwriter en actrice, geboren 19 januari 1946 in Pitman Center (Tennessee)

• Foto van de Facebookpagina van Dolly Partonfans. Bloemen voor haar huis in Nashville Tennessee

‘Weet je nog. Hoe we in hosanna stemming terug kwamen op die zondagmiddag in mei. We waren naar de opera Orpheus en Eurydice geweest in het Wilminktheater in Enschede. Op de terugweg naar het station zongen we ‘ J’ai perdu mon Eurydice.’ (Ik ben mijn geliefde Eurydice verloren) In het Frans en jij kende alle woorden. We waren gelukkig geworden bij de uitvoering van de tragische opera van Gluck. Het decor, de dans, de prachtige stemmen van de solisten, het tempo. Wat was het mooi, wat was het mooi.’

Gisteravond kwam in Zomergasten een fragment voorbij van de Engelse alt Kathleen Ferrier. Na de uitzending heb ik Kathleen Ferrier opgezocht op spotify en nog een keer het lied uit de opera Orpheus en Eurydice beluisterd. Ik voelde van alles. In mijn keel, in mijn buik. Tot tranen geroerd. Wat een stem. Een krakerige opname. Traag. Maar wat is het mooi. Wat is het mooi. Het doet bijna pijn. Zo mooi.

‘ Ik kan je niet meer appen of bellen, ik denk dat het lied je misschien niets meer zou doen. Of raken. Maar ik ga nooit vergeten dat jij mij hielp bij het zingen. Jij kende de tekst uit je hoofd. Helemaal. In het Frans. En ik zong mee. Wij samen zongen. Jij hielp mij.’

Gister las ik een tekst van een Spaanse filosoof: Op een dag zul je afscheid nemen van alles wat je nu als blijvend beschouwt. Van je vaste plekken, van bepaalde mensen, van je jeugd en van de kleine routines die nú onbeduidend lijken. Dit in gedachten houden zou je niet bang moeten maken, maar juist alerter. Omhels de mensen die je liefhebt wat steviger. Geniet van een gesprek, zonder op je telefoon te kijken. Loop zonder te denken aan snel aankomen.’

‘We hebben veel en vaak afscheid moeten nemen. Er is veel verloren. Jij lieve vriendin bent het vergeten, maar ik niet. Ik bewaar het. Voor jou. Voor mij. Voor ons. Die middag in Enschede met die hemelse muziek.’

‘Je bent wolk, zee vergetelheid. Je bent ook wat je hebt verloren’*

* Uit het gedicht Nubes van de Argentijnse schrijver en dichter Jorge Luis Borges

Ai ai, wat ziet hij er uit die arme tuin. Dor, droog. Het gras: stro. Vanachter het raam in de koele kamer ziet het er verschrikkelijk uit. Rommelig. Chaotisch. Na weken droogte en hitte ligt de tuin er als een slagveld bij. Wat te doen om het te fatsoeneren na de vakantie?

Gewoon maar beginnen. Onkruid trekken en dooie bloemen eruit. Iedere morgen als het nog koel is een paar uurtjes. Meter voor meter. En zie na een paar dagen ziet het er weer wat ordentelijker uit en zijn er zelfs weer mooie dingen te ontdekken! Een wilde margriet in het gele gras en grote blauwe bloemen waarvan ik de naam niet weet. Een enkele roos aan de struik vol uitgebloeide rozen. En kijk een duif. Het blijft een rommelige tuin maar look closely the beautiful may be small, of wel: kijk beter, kijk van wat dichterbij, de schoonheid is er wel en kan in iets heel kleins zitten.

Het is net als het leven, net als de wereld. Als je er uit de verte naar kijkt kan het er vreselijk uit zien. Of rommelig. Maar zoom maar eens in. Overal zijn lichtpuntjes te ontdekken. Overal gebeuren mooie dingen. De meeste mensen zijn aardig.

Het was zomer 1959. We waren nog niet zo lang geleden verhuisd van Katwijk naar Tilburg. Het was warm, het bleef warm, het werd heet. Het was wennen. We verlangden terug naar Katwijk, naar de zee, naar wind. Gek werden we er van. Zo heet. Geen water in de buurt. De gordijnen bleven de hele dag dicht, want langzaam maar zeker werd het in huis steeds warmer. Heet. In de tuin waren nog geen hoge bomen rondom het pas gebouwde Protestants Militair Tehuis. Een schaduwplekje achter het huis was er wel maar waar bleef de wind?

Tenslotte verhuisden we de eettafel en stoelen naar de kelder onder het huis. Een grote donkere diepe kelder, waar de tl buizen aan moesten om elkaar te zien. We aten er en speelden er. Uiteindelijk gingen we er zelfs slapen op matrassen. Tussen de kratten frisdrank en bier en de blikken koek en koffie.

Ik vond het niet fijn. Ik vond het eng. Het benauwde me. Ik verlangde heftig terug naar Katwijk. Daar was het nooit zo heet geweest. Daar hadden we een grote tuin met een groen grasveld, met bloemen en struiken en hoge bomen. Ik had daar nooit nagedacht over het weer of de temperatuur, of de windkracht.

Ik kan me niet herinneren dat het na die zomer ooit zo heet was in Tilburg. Ik ging later op vakantie naar landen waar het veel warmer moet zijn geweest. En in het jaar 1976 was het ook heet. Toen was ik ook net verhuisd en was ik weer moeder geworden. Op school was een tropenrooster ingevoerd.

Al een paar zomers op rij is het heet. Blijft het heet. Eng vind ik het al lang niet meer. Ik vind warmte wel fijn. Een zonnige dag liever dan een sombere. Het toverwoord bij hoge temperaturen, en eigenlijk bij alle veranderingen, is: aanpassen. Tempo omlaag en in de middag siësta. De schaduw op zoeken en het water.

Maar het mag wel regenen af en toe. Heel hard. Heel lang. Heel heel veel.

En dan weer een zonnetje.

Foto: de weersvoorspelling voor de rest van de week vanaf Buienradar

‘Zij had altijd gedacht dat het haar schuld was en hij had altijd geweten dat het niet waar was.’

‘Iedereen wist dat er iets was, maar niemand wist wat of wie precies.’

‘Zij hadden het niet durven vertellen en de anderen hadden het niet durven vragen. Ze konden het niet.’

‘Hij had het wel willen zeggen maar hij vroeg zich af of hij daar goed aan deed. Hij durfde het niet.’

Op de terugreis na de voorstelling ‘Huus van Twente’ met Johanna ter Steege in de hoofdrol hebben we het erover in de auto. Zo herkenbaar hadden we het gevonden. Geheimen en halve waarheden in de familie. Onopgeloste kwesties. Gecancelde familieleden. ‘En nooit werd er over gepraat.’ Ja achter de handen wel, zachtjes, geroddeld, maar open er over praten? Het gesprek aangaan?

We vonden dat er in deze tijd veel meer openheid is en dat ‘er over’ praten veel meer gebeurt dan vroeger. En dat dat een goede zaak is.

Op een terrasje in Amsterdam op 2 augustus 2026 vertelt een vrolijk uitgedoste vrouw hoe ze geworsteld heeft met haar sexuele geaardheid. Hoe ze er tegen op zag het haar kinderen te vertellen. Avonden had ze geoefend hoe ze het zou zeggen. Ze had het op een briefje uit geschreven. Vandaag was ze voor het eerst met haar kersverse vriendin naar de World Pride in Amsterdam. Haar kinderen hadden haar uitgezwaaid en een fijne dag gewenst. ‘Toen het eruit was viel het hartstikke mee.’ ‘Het had ze niks verbaasd.’ Maar wat had ze er van wakker gelegen jaren geleden. ‘Openheid ja!’

Niet iedereen kan het, is het, durft het. Open zijn. Er over praten. Maar je kan het leren. En je hoeft niet te overdrijven. Niet alles hoeft gezegd. Niet iedereen houdt van de Pride.