Malou Gorter speelt de accurate secretaresse Gertrude van Tijn in de serie De Joodse Raad. Merel uit Oogappels zonder make-up. Een slimme vrouw, niet altijd even diplomatiek, maar uiteindelijk loyaal aan haar baas. Zo typt ze ondanks haar bezwaren, want wie is nou onmisbaar?, geheel te goeder trouw de namen uit van mannen die een een dag later opgepakt zullen worden. Met dank aan de keurig uitgewerkte lijst door haar uitgedraaid en persoonlijk afgeleverd aan de Duitsers.

De serie over de Joodse Raad in Amsterdam kijk ik liever niet voor het naar bed gaan. Het is te ongemakkelijk, te gruwelijk, te angstaanjagend, want je beseft dat die serie natuurlijk niet alleen over toen gaat maar vooral over nu. De tijd is voorbij dat we haarfijn wisten wie er goed of fout waren in de oorlog, dat we dachten dat er in de oorlog vooral mensen in Het Verzet zaten, of dat we meenden dat wij toch wel aan de goede kant zouden hebben gestaan.

‘Het gaat over keuzes maken‘, sprak een oude dame, toen we het over de serie hadden. ‘Wie zijn wij dat we ook maar een mening of een oordeel zouden durven uitspreken hoe het toen is gegaan. We hebben niet in hun schoenen gestaan, we kennen hun beweegredenen niet en wat zouden wij hebben gedaan? Ze dachten geheel oprecht dat samenwerken met de Duitsers de beste oplossing was.”

In Enschede was ook een Joodse Raad. Die was van het begin af aan minder gedwee ten opzichte van de Duitsers: ‘Niet meewerken, vertragen en het organiseren van onderduikadressen.’ Opvallend dat het in Enschede vooral ondernemers waren die in de Joodse Raad zaten, zij sloten de rijen en werkten nauw samen met de politie, waar ze ook hun contacten hadden. Feit is dat in Enschede verhoudingsgewijs veel minder joden zijn opgepakt dan in Amsterdam. Maar provinciestad Enschede met 1300 joden vergelijken met Amsterdam waar 80.000 joden woonden is misschien iets te gemakkelijk.

Moet je praten met Poetin? Of met Netanyahu? Met Hamas? Met de partij die je verfoeit? Met je boze buurman? Moet je onderhandelen? En als je dat niet wilt of kan wat dan? Wat kunnen wij leren van deze serie? Het stemt mij droevig. Het kwaad lijkt niet uit te roeien. En ik kan wel beginnen over een merel die begint te zingen, en de zon die door de bomen schijnt of een kindje dat wonder boven wonder uit het puin wordt gered, maar wat moeten wij toch met oorlog en geweld, al die mensonterende dingen die in de wereld gebeuren? De oude dame had gezucht. Zij wist het ook niet.

De Joodse Raad is een televisieserie in vijf delen op NPO. In de Tweede Wereldoorlog fungeerden de raden als contact orgaan tussen de bezetter en de Joodse Nederlanders. In 1943 werden de Joodse Raden opgeheven. Nederland is dan volgens de Duitsers ‘judenrein.’ De leden van de raden wacht een zelfde lot als de meeste joden. In Enschede zijn de leden op een enkeling na, ondergedoken. In Enschede overleefden 40% van de joden, in heel Nederland 25%, het laagste percentage van West Europa, met in begrip van Duitsland. (Bron: HP/DETIJD mei 2020 Herman Vuijsje)