Breyten Breytenbach de Zuid-Afrikaanse schrijver, kunstenaar en antieapartheidsactivist is dit weekend “in die ouderdom van 85 jaar in Parijs oorlede met sy vrou Yolande aan sy sy.”

Het was Adriaan van Dis die ons in Nederland Breytenbach leerde kennen. Van Dis was met hem bevriend en vertaalde veel van zijn werk. Van Dis bracht ons daarmee in contact met het prachtige Zuid-Afrikaans. Het lijkt veel op Nederlands, maar het is zachter, vriendelijker en door van Dis uitgesproken is het een genot. Zo leerden we Zuid Afrikaanse dichters kennen als Elisabeth Eybers en Ingrid Jonker. En later Amanda Strydom en Stef Bos. ‘Ne me quitte pas’ van Jacques Brel wordt in het Nederlands Laat me niet alleen, maar hoeveel mooier is de Zuid-Afrikaanse vertaling: moenieweggaannie.

Maar aan het Zuid-Afrikaans kleeft wel het vreselijke Nederlandse woord apartheid. En het lieflijk klinkende Zuid-Afrikaans blijft voor altijd de taal van de witte overheersers in Zuid- Afrika.

Breytenbach was behalve kunstenaar activist tegen de apartheid. Hij was op twintigjarige leeftijd vertrokken naar Parijs uit onvrede met de situatie in zijn land. Daar trouwde hij met een Vietnamese vrouw. Daarmee maakte hij zijn terugkeer naar Zuid-Afrika onmogelijk omdat in die tijd het trouwen van mensen van verschillende rassen volgens de wet verboden was in Zuid-Afrika. Om die reden werd hij bij een geheim bezoek aan zijn geboorteland gevangengenomen. De eigenlijke reden was zijn openlijke verzet tegen het apartheidsregime. Onder internationale druk kwam hij na zeven jaar vrij. Hij vertrok daarna naar Frankrijk en werd Fransman. Vanuit Frankrijk bleef hij zich verzetten tegen de apartheid. Na de afschaffing van de apartheid in 1990 bracht hij regelmatig een bezoek aan zijn geboorteland. Hij bleef wonen en werken in Parijs en verdeelde zijn tijd tussen Frankrijk, Afrika en de Verenigde Staten. Hij schreef, romans, gedichten en essays en schilderde. Hij was een wereldberoemd kunstenaar en gastdocent op universiteiten.

De laatste jaren verdiepte hij zich “op een onderzoekende manier” in de dood, schrijft zijn familie op facebook. “Hij heeft de moed gehad om gestalte te geven aan de eeuwige vormloosheid waaruit we voortkomen en waarnaar we ook zeker zullen terugkeren.”