‘Allerlei soorten mensen.’ Dat zei mijn vader altijd als ik een bijbaantje had naast school. ‘Het is goed dat je met allerlei soorten mensen leert omgaan.’ ‘ en allerlei soort werk’. Daar leerde je van en daar had je wat aan ‘in je latere leven.’ ‘En goed kijken.’

Ik had altijd een bijbaantje en ook altijd vakantiewerk toen ik op school zat. Kranten rondbrengen, aardbeien plukken, in de fabriek met zilveruitjes bij de Hero, in de winkel bij Jamin, een schoenenzaak, bij Nettorama, het huishouden doen bij deftige Duitsers aan de boulevard in Katwijk. Hij had gelijk mijn pa: allerlei mensen, allerlei werk. Het was niet allemaal even leerzaam en soms uitgesproken vervelend. En om eerlijk te zijn: het geld dat er mee verdiend werd was uiteindelijk toch het belangrijkste. Maar ik heb er inderdaad allerlei mensen ontmoet in allerlei soorten werk. Ik heb er goeie herinneringen aan. En veel geleerd, zeker ook over het omgaan en werken met collega’s.

Vorige week zag ik mijn kleindochter aan het werk in haar bijbaantje bij Mac Donald. Het zag er professioneel uit. Geconcentreerd en zelfverzekerd. In een bomvolle Mac vliegen in een paar uur honderden dienbladen met fastfood over de toonbank, vriendelijk en vlot aan tafel bezorgd door jonge mensen in Mac D kledij. Bij het weggaan kon ik het niet laten aan de collega die de deur voor ons open deed te vragen of ze het goed deed: dat meisje daar van wie ik zojuist afscheid had genomen. Hij had het gezien. Hij vertelde dat ze haar werk goed deed: een hele fijne collega. Hij maakte met zijn duim en zijn wijsvinger een rondje en maakte het bekende gebaar in de lucht. Hij wees naar haar. Ze had het gezien. Ze lachte terug.

Hij was blij dat hij van school af ging. Het was niks voor hem. Hij vond het niet leuk. Iedere dag werd hij geconfronteerd met wat hij niet kon. Zodra de bel ging en hij naar buiten rende had hij zich vrij gevoeld. Aan zijn klasgenoten had het niet gelegen. ‘Je kan zo met je lachen’, zeiden ze vaak. Al voelde dat lachen om-hem en met-hem soms als uitlachen. Ook de meesters en juffen viel niks te verwijten: “Je hebt goed je best gedaan, je bent een fijne knul en je kan zo goed voetballen!”

Hij was gewoon dom. Waarom ‘wordt’ de ene keer met een ‘dee’ en de andere keer met ‘deetee’? Hoe het ook uitgelegd werd, hij snapte het niet, hij deed het altijd precies verkeerd, ook als hij dacht dat hij het toch snapte. Met rekenen precies hetzelfde. Sommetjes maken ging nog net maar die vraag sommen? Hij begreep het niet. Aan het eind van de basisschool had hij een toets moeten maken. De meester had hem medelijdend aangekeken en hij had nog wat aardige woorden gezegd toen hij de uitslag vertelde. Ok hij was nu eenmaal dom. Die medelijdende blik was het ergste geweest.

Niet dat het zijn leven had verpest. In tegendeel. Hij had extra zijn best gedaan om te laten zien wat hij wel kon. Een goeie baan, een fijn gezin, een dikke auto, een groot huis in een villawijk. Een aardige en handige buurman. En zaterdags voetballen met een paar ouwe maten en veel lachen. Af en toe hadden ze het over vroeger, dan lachten ze hem uit: ‘en wij maar zeggen dat je dom was en kijk meneer nou es!’

Dom zijn is niet erg, zeker als je om je eigen domheid en elkaars domheid kan lachen. En er is altijd wel iets waar je wel goed in bent immers. In dom zijn bijvoorbeeld of je van de domme houden. En je hoeft gelukkig niet van alles verstand te hebben.

Maar. Domheid als scheldwoord en als oordeel over mensen vind ik kwalijk: ergerlijk. Als je denkt dat jouw mening beter is dan die van een ander, als je vindt dat iedereen die er anders over denkt ‘nu eenmaal dom’ is, zou je eens in de spiegel moeten kijken of je eigenlijk zelf niet een beetje dom bent.

In de nacht van 7 oktober 2023 kwam Gali Berman zijn buurmeisje Emily Damari te hulp. Hij woonde samen met zijn tweelingbroer Ziv in de kibboets Kfar Aza in Israel. Gali werd samen met Emily ontvoerd en Ziv werd gevangengenomen nadat terroristen zijn huis in brand hadden gestoken. Een week lang leefde de familie van Gali en Ziv in onzekerheid over het lot van de tweelingbroers. Toen hoorden ze dat de twee nog in leven waren maar ontvoerd naar Gaza.

Gali en Ziv waren gezworen kameraden. Hoewel verschillend van karakter deden ze veel samen. Beide waren lichttechnicus en harde werkers. Na hun werk zorgden ze voor hun vader die de ziekte van Parkinson heeft. Gali de handige rustige klusser en Ziv, de oudste, de vrolijke grappenmaker. Samen met hun andere broers fan van voetbal en in het bijzonder Liverpool. En van hip hop.

Vanmorgen om iets voor acht Nederlandse tijd verschenen hun namen, op het scherm van CNN, de eerste twee van de 20 gijzelaars die vandaag werden vrijgelaten. 2 Jaar na de brute aanval van Hamas terroristen op het muziekfestival Supernova Sukkot Gathering en de kibboets Kfar Aza.

Op 10 september 2025 lieten familie en vrienden gele ballonnen op vanaf de Olijfberg in Jeruzalem. De dag van de 28e verjaardag van de tweeling. Tussen hen Emily die samen met hen was ontvoerd en in januari 2025 werd vrijgelaten. Twee jaar lang verkeerden familie en vrienden in onzekerheid. Zonder ophouden demonstrerend. Bring them home now.

Now is vandaag. 13 Oktober 2025. Welcome home!

Bronnen: Jeruzalem Post, Wikipedia, standwithusnl instagram

De broeder vouwt het boek langzaam dicht nadat hij de laatste regels uit ‘Vrijheid’ van Angela Merkel heeft voorgelezen: Als we in vrijheid willen leven, moeten we onze democratie, die van binnen wordt uitgehold en van buitenaf wordt aangevallen, verdedigen. Dat lukt als we samenwerken. Als we er ons gezamenlijk voor inzetten. Ieder voor zich en wij allemaal samen. Want vrijheid kan er niet alleen zijn voor de enkeling, vrijheid moet gelden voor iedereen.

Terwijl gasten en broeders gezamenlijk in stilte aan hun toetje van griesmeelpudding beginnen gezeten aan lange houten tafels in de refter van de Abdij in Egmond pakt de ‘voorleesbroeder’ een ander boek van de tafel waar hij achter een microfoon zit. Hij houdt het boek omhoog en vertelt dat het een boek is van Nathalie Paarlberg met de titel Je ogen zijn mooi. De broeder licht toe dat de schrijfster over ‘sporen van schoonheid in een land vol geweld en onvergetelijke ontmoetingen, schrijft; over Afghanistan. ‘De titel’ legt hij uit ‘wil zeggen dat je ogen mooi zijn als ze oog hebben voor schoonheid, zelfs, ook, in het land Afghanistan.’

Ik had de titel anders geïnterpreteerd en was verrast door de uitleg van de broeder. Je bent gezegend met mooie ogen als je overal, onder alle omstandigheden ergens nog schoonheid kunt ontdekken. Dat kan troosten en hoop geven.

In de Sint-Adelbertabdij is in en om de abdij veel schoonheid te zien en te horen. Daar hoef je niet per se ‘mooie’ ogen of oren voor te hebben. De gastenbroeder ontving met vriendelijke ogen de complimenten van het groepje gasten over alle mooie dingen die zij tijdens het verblijf hadden gehoord en gezien, gevoeld en ervaren. Maar, relativeerde hij, ook in het klooster is het niet allemaal pais en vree. Om als een groep mannen in vrede en saamhorigheid iedere dag te leven is af en toe heel hard werken. We zijn heel verschillend en we ergeren ons ook aan elkaar. Straks bij de verkiezingen stemmen we heel verschillend , van uiterst links tot uiterst rechts. We praten er over maar proberen elkaar de ruimte te geven en elkaar te respecteren. En bovenal naar elkaar te luisteren. Mooie oren te hebben. En… een mooie mond.’

• Vrijheid is het boek over het leven van voormalig bondskanselier van Duitsland Angela Merkel van 1954 tot 2021

• De Sint Adelbertabdij is een benedictijnenabdij in Egmond -Binnen
• Nathalie Paarlberg is kunsthistorica. Ze woonde drie jaar in Afghanistan, woont nu in Den Haag maar reist nog regelmatig naar Afghanistan. Sinds 2017 werkt ze voor de Turqoise Moutain opgezet door de Britse koning Charles om cultureel erfgoed te beschermen. ‘Je ogen zijn mooi’ is haar debuut als schrijfster
• De refter of het refectorium is de eetzaal van de monniken in een klooster. Tijdens het middagmaal worden de gasten in Egmond uitgenodigd om samen met de broeders (in stilte) de maaltijd te gebruiken
• Foto: Kloostergang van de Adelbertabdij van Annewil Jansen