Op de rouwkaart staat boven de naam van de overledene: ‘Het is zoals het is‘. Een bekend zinnetje. Uit het ouderlijk huis. Een opvallende keuze. Ik ken het zinnetje in allerlei variaties: het is nu eenmaal zo gegaan en zo is het goed, ach zo is het nu, het is niet anders, we moeten het er mee doen, laat gaan, let it be, amen en zo is het. Een verzuchting als je weet dat je je neer moet leggen bij het onvermijdelijke, als je weet dat er niets aan te veranderen valt, er geen weg terug is. Het origineel, het is zoals het is, zou van een oude wijsgeer zijn, Plato of Augustinus, andere bronnen verwijzen naar het Boeddhisme. Blijkbaar heeft de uitdrukking oude papieren en is ze wijd verbreid. Want van alle kanten hoor ik dat de uitdrukking ook ‘door mijn vader’ of ‘bij ons thuis’ gebezigd werd. Gisteren hoorde ik dat iemand het boven haar bed op de muur had geschilderd jaren geleden toen het leven even niet mee zat.

Welke zin zou passen aan het eind, als een ‘over all’ van je leven? Wil je de achterblijvers iets meegeven; is het het portret van een leven; is het het gevoel dat je uit wilt drukken nu het einde is gekomen van een geliefde? Of is het het zinnetje van hem of haar dat je troost of lucht heeft gegeven toen het niet mee zat? Het zinnetje dat je altijd is bijgebleven?

Toen de verzorgers van het tehuis waar mijn oudste broer de laatste jaren van zijn leven verbleef hoorden dat hij was overleden, barstten ze in tranen uit. Mijn broer was een vriendelijk en beminnelijk mens. Ook tijdens zijn ziekte. Hij liet niet na te zeggen hoe blij en dankbaar hij was met de verzorging. Tot het allerlaatst.

‘De laatste keer dat ik je zag viel me op dat je ondanks het feit dat je doodmoe was, eigenlijk helemaal op, reageerde toen er een glas water voor je neer werd gezet. Heel zachtjes zei je het: dank je wel