handgeschreven

Op mijn verjaardag kreeg ik een handgeschreven brief van een goede vriend. Hij schreef dat het lang geleden was dat ik een brief of een kaartje van hem had gehad. Er wordt te weinig geschreven, ook door mij. Meestal een briefje na een overlijden als ik niet aanwezig kan zijn.

Voor handgeschreven brieven zijn sms’jes, apps en mails in de plaats gekomen. Daar staat tegenover dat kaarten en kaartjes sturen is toegenomen. Met teksten voor iedere gelegenheid, je hoeft er alleen nog maar je naam onder te zetten. Er zijn zelfs bedrijven bij wie je een kaart kunt laten maken met een door jou aangegeven tekst. En ook dan kun je nog altijd je pen pakken om er in je eigen handschrift iets aan toe te voegen.

Ik denk dat er door de sociale media eerder meer wordt geschreven dan minder in vergelijking met vroeger. Ik ben ook niet van mening dat het alleen maar gescheld en getier is. In tegendeel: ik raap er soms pareltjes op. En er kunnen waardevolle verbintenissen uit ontstaan.

Zo is daar iedere maandag mijn Wiske. Er zijn mensen die altijd reageren. Altijd. Melis van den Hoek bijvoorbeeld. Hij reageerde vaak met een prachtig gedicht, dat hij zo uit zijn mouw leek te schudden. Op Facebook, of via de mail. Ik heb een speciaal mapje aangemaakt met zijn getypte brieven. Ik weet dat er volgers van mij waren die hem ook gingen volgen, die hij vervolgens eveneens trakteerde op mooie teksten en gedichten. Ik miste zijn reacties al een paar weken. Op nine eleven van dit jaar is hij overleden hoorde ik vorige week. Ik ben nog eens na gaan lezen wat hij allemaal heeft gepost en gemaild. Dat was mooi en lief. Het voelde als een klap, dat hij er niet meer is. Zijn handschrift vond ik in een gedichtenbundeltje dat hij mij gaf toen hij hier in september 4 jaar geleden op bezoek was. In de kaft had hij geschreven: wie in de herfst durft te verdwalen vindt in het voorjaar nieuwe wegen

* Melis Willem Jacob van den Hoek werd geboren op 15 juni 1947 in Klaaswaal. Hij bezocht het driejarig gymnasium en de kweekschool te Dordrecht. Daarna gaf hij les in de vakken Nederlands en maatschappijleer in het middelbaar beroepsonderwijs te Middelburg. Fantasie, maatschappijkritiek en humor zijn de vaste kenmerken van zijn gedichten. Hij publiceerde o.a ‘ wandelen op de wolken’ en ‘schitteren in de schaduw.’

herfst 2018

de Queen

‘Om haar te bedanken, haar vaarwel te zeggen of omdat je dit historische moment wilt meebeleven.’

Duizenden mensen staan langs de kant en bewijzen hun queen de laatste eer. Rustig, stil en met gebogen hoofden. Of alleen maar een korte knik. En als de ‘Funeral Cortège’ voorbij is gaan de Schotten rustig, zonder haast, zonder kabaal huiswaarts. ‘No rush, no events, quiet, this is a day of thougts’, aldus de commentator op de BBC.

Zondag 11 september* rijdt een korte stoet van Kasteel Balmoral naar de hoofdstad van Schotland Edinburgh. Dwars door het prachtige groene land, met haar heuvels, haar bergen, het water en de luchten. Geen zwaailampen, geen vlaggen: een geruisloze stoet zoevend over lege wegen. 7 Auto’s slechts, één motor voorop. 6 Uur doet de stoet er over. In de eerste wagen de kist met het lichaam van koningin Elizabeth. Hier en daar plukjes mensen, dan weer een hele groep. In Edingburgh staat het vol, maar ook daar weinig telefoontjes en vooral stilte. Af een toe een bescheiden applaus.

Een volk neemt afscheid* van haar queen. Ingetogen, respectvol, zo doen ze dat in Schotland. Zelfs het voetbal moest er voor wijken. Engeland is stilgevallen. De queen is niet meer.

*From the time you say goodbye, From the time you say cheerio Will you take a handshake true For your journey as you go? (Vera Lynn)

*Verdriet is de prijs die we betalen voor liefde: Elizabeth 9/11/2001

dierbaar

*

‘Ik zag daar een icoon en dacht: dat wil ik schilderen, het was alsof een bliksemschicht me trof’. Aan het woord de mevrouw* die de icoon die in de Kleine Kapel aan de Noetselerweg hangt heeft geschilderd. Met echt bladgoud en heel speciale verf.

Tijdens de avondgebeden in de kapel is er altijd een moment van meditatie. Gedurende een minuut of acht is het stil in de kapel en wordt er gemediteerd over een tekst. Soms doe je je ogen dicht en denk je helemaal niet na over de tekst, het gebeurt zelfs wel dat je in slaap valt. Andere keren kijk ik naar de icoon en probeer ik een verbinding te maken met de tekst, wat niet altijd lukt. Toen de icoon er pas hing moest ik er aan wennen: het kunstwerk dat er daarvoor hing gaf mij meer inspiratie.

Na een aantal maanden is de icoon me vertrouwd geraakt en ben ik er aan gehecht. Ik vind het ook een mooie gedachte dat terwijl er in het oosten van Europa een oorlog woedt in de kapel een icoon hangt. We krijgen niet de kans die oorlog te vergeten.

Als de schilderes vertelt dat ze na die ontmoeting in Denekamp, waar ze voor het eerst oog in oog stond met een icoon, 30 jaar lang alleen nog maar iconen heeft geschilderd; dat haar eerste icoon haar het liefste is; dat ze moeite heeft afstand te doen van haar iconen; dat het schilderen van een icoon soms een strijd is en dat de apostel Petrus haar dierbaar is, kijk ik nogmaals naar de icoon op de muur in de kapel. Ze praat ook met de icoon, vertelt ze. Dat doen wij ook tijdens onze meditatie ieder avondgebed bedenk ik me. De kleine oase aan de Noetselerweg. Ons kleine kloostertje. Een dierbare plek.

* De Kleine Kapel is een project, een zogenaamde ‘Pioniersplek’, waar een kleine groep mensen iedere avond bij elkaar komt voor een kort avondgebed (van 18.45 tot 19.15). De kapel is de hele dag open voor mensen die even uit willen blazen, iets willen drinken, even stil willen zijn, een kaarsje aansteken of wat dan ook. Vanuit de Kapel worden ook activiteiten georganiseerd zoals Stiltewandelingen (o.a de Stiltewandeling op de woensdagmorgen), een Creatief bezinningsatelier en gezamenlijke maaltijden. Voor meer info zie de Facebookpagina van de Kleine Kapel en de website https://kleinekapelnoetsele.nl

* Mevrouw Jansje Aaltink schonk twee iconen aan De Kleine Kapel, één van Maria en de icoon hier op de foto.

Help!

Het was de derde al die week: ‘Ben zo moe’. ‘Zo lusteloos.’ ‘Weet niet wat ik met mezelf aanmoet’. ‘Voel zo weinig, word nergens meer vrolijk van, nergens zin in’. ‘Moemoemoe, ik ben gewoon op.’ Die laatste was een opmerking van mezelf. ‘De hitte, al dat gedoe in de wereld, in ons land, ook daar heb ik last van. Dat gebakkelei over niks, dat niet aanpakken, dat gezeur over van alles. ‘Ik heb er genoeg van, het is op, wat moet ik toch?’ Het was mijn antwoord aan de telefoon op de vraag: ‘en…. hoe ist?’

Ik kreeg de volgende tip: Ga ergens zitten op een rustige plaats. Een lekkere plek. Word stil en vraag aan het universum (bidden mag ook) Help me. Doe dat een paar keer en houd je rustig, accepteer dat je moe, depri, verdrietig bent: geef je er aan over. Wees de komende dagen opmerkzaam of er iets gebeurt, je iets hoort, of leest waardoor je voelt dat de energie weer gaat stromen; er een antwoord komt op je vraag.

Dit weekend overleed kunstenaar Kees de Kort. Hij illustreerde de Kijkbijbel*. De tekeningen en de teksten hebben veel voor me betekend. Mijn kinderen en kleinkinderen heb ik er uit voorgelezen. Er zijn geen ingewikkelde theologische verhandelingen voor nodig om uit te leggen welke boodschap er in de bijbelverhalen verteld wordt. Lees de kinderbijbel. En geniet van de eenvoudige, vaak korte zinnen, die bijna poëtisch zijn en kijk naar de tekeningen. Je hoeft geen gelovige te zijn om geraakt te worden door de prachtige bijbelverhalen.

Ik bladerde de bijbel nog eens door om te kijken wat nou misschien wel de mooiste tekening was. Het was moeilijk kiezen. Ik bleef hangen bij het verhaal van een blinde man die wordt genezen. Wat me op viel was dat het verhaal van deze man ook begon met zijn vraag om hulp. ‘Help’ En toen moest ik denken aan de uitvoering van Tina Turner* van het nummer Help van de Beatles. Ik zocht het nummer op en beluisterde het terwijl ik stond te douchen. Ik realiseerde me dat ik antwoord had gekregen.

* De Kijkbijbel is een kinderbijbel met verhalen uit het Oude en Nieuwe testament getekend door Kees de Kort. De Kort wordt wel de Dick Bruna van de bijbel genoemd. De kijkbijbel is de bekendste kinderbijbel ter wereld. Kees de Kort overleed 18 augustus op 87-jarige leeftijd.

* De tekening is de zo juist genezen Bartimeus. ‘Jezus vraagt: wat moet ik voor je doen? Ik wil kunnen zien, Heer. Dan zegt Jezus: Je zult kunnen zien. Omdat je zoveel vertrouwen in me hebt. Meteen kan Bartimeus zien’.

*

De uitvoering van Help live in concert in the Netherlands is de mooiste .

popje

Bij thuiskomst ontdek ik in het schuurtje op de bagagedrager van mijn fiets een pakje. Als ik mijn koffer binnen heb gezet haal ik het pakje op en scheur het papier open. Er komt een Schanulleke van heel zachte stof te voorschijn. Ik hoef het kaartje dat er bij zit niet te lezen om te weten wie dit pakje bezorgd heeft. Dat kan alleen maar van M zijn, mijn oude buurman, de kunstenaar die zo vriendelijk en beleefd is en op Leonard Cohen lijkt. Hij leest altijd mijn stukjes en geeft me commentaar. Hij weet heel goed waarom ik mijn stukjes ‘Wiskes’ noem. Hij weet ook dat het popje van Wiske een speciale betekenis voor mij heeft. Hij luistert goed naar mij, hij denkt over me na en in het kaartje wat er bij zit heeft hij vriendelijke en lieve woorden geschreven. Het ontroert mij zelfs een beetje: dit onverwachte welkomstcadeautje bij terugkeer in mijn lege huis na een korte vakantie.

Een paar dagen later wil ik het papier waar het popje inzat opruimen en valt er uit het papier een opgerold A4tje. Er zit een rood koortje om. Dat herken ik van vorige cadeautjes. Op het A4tje staat een verhaal over Kafka die in Berlijn in een park een meisje tegenkomt dat huilt omdat ze haar favoriete pop is kwijtgeraakt. Kafka helpt haar met zoeken en belooft haar de volgende dag terug te komen om opnieuw te helpen zoeken. De volgende dag als ze de pop nog steeds niet gevonden hebben, geeft Kafka het meisje een brief ‘die haar popje had gestuurd’ met de boodschap: ‘Huil niet, ik ben op reis om de wereld te zien. Ik zal je schrijven over mijn avonturen.’ Kafka ontmoet het meisje iedere dag in het park en leest haar de avonturen van het popje voor. Het meisje vergeet het verdriet om haar popje en geniet van de verhalen die Kafka haar voorleest. Op een dag geeft Kafka haar een pop ten afscheid: haar popje is terug. Het meisje vindt dat de pop helemaal niet lijkt op ‘haar’ popje. Kafka geeft haar nog een brief mee naar huis waarin de pop schrijft: ‘mijn reizen hebben mij veranderd.‘ Een jaar later sterft Kafka. Vele jaren later vindt het inmiddels volwassen meisje een briefje in de pop. Ondertekend door Kafka met de woorden: ‘Alles waar je van houdt, zal waarschijnlijk verloren gaan, maar uiteindelijk zal de liefde op een andere manier terugkeren.’

* De poppenbrief van Kafka is een waar gebeurd verhaal. (kafka -kring.nl)

* Schanulleke, ook wel Schabolleke genoemd is het popje van Wiske in de strips Suske en Wiske. Het popje is onafscheidelijk van Wiske: Het kostbaarste bezit van het stoere meisje Wiske.

zachte krachten

Gisteravond sloot dichteres Lieke Marsman de uitzending van Zomergasten af met het gedicht, ‘De zachte krachten zullen zeker winnen.’ Het gedicht is van Henriette Roland Holst, volgens Marsman de belangrijkste dichteres uit de vorige eeuw.

Jet zoals ze door haar omgeving werd genoemd was behalve dichter ook politiek actief. Eerst in de SDAP, later in de communistische beweging in Nederland.

Een eeuw later zou je kunnen zeggen dat die zachte krachten het niet echt gewonnen hebben. De wereld waar “Rooie Jet“ van droomde lijkt verder weg dan ooit. Niks gelijke kansen en rechten voor iedereen. En vrede al helemaal niet.

Holst werd vaak verweten dat ze een salonsocialist was. Ze kwam uit een deftig milieu, kwam financieel niets te kort, had een eigen landgoed en leidde een aristocratisch bestaan met alles er op en er aan: koetsen, personeel en overdadige feesten met gasten uit de hele wereld. De dorpelingen in Achtmaal noemden haar de Rooie Heks.

Ik moest denken aan de hatelijkheden die nu Sigrid Kaag over zich heen krijgt. Vergelijkbaar. Kun je iemand vertellen de broekriem aan te halen als je zelf in weelde leeft? Jet Holst leefde sober en gaf uiteindelijk al haar bezittingen weg, bleek later. Dat weten we van onze bewindslieden niet. Hoe ze leven en hoe ze met hun geld omgaan.

Maar het zijn de gedichten van Henriette Roland Holst die we ons tot op de dag van vandaag herinneren en misschien wel meer invloed hebben gehad dan haar politiek activisme. Ja het zijn ‘in ‘t eind’ de zachte krachten die overleven, winnen. Toch wel.

* Foto: Holst aan het werk in de Angorahoeve in Achtmaal , 1928. Letterkundig museum.

lucky oma

In de trein vanuit Zwolle naar Nijverdal zit een mevrouw met haar dochter tegenover me. Ze vertellen dat oma uit Columbia komt en voor het eerst na de Coronatijd weer bij haar dochter is. Haar dochter woont in Keulen en samen met man en kinderen en oma reizen ze met de trein door Nederland. Vandaag zijn ze naar Amsterdam geweest, ze hebben een hotel in Raalte geboekt en gaan vandaar uit verder door Nederland de komende week. De moeder haalt haar jongste kind, een meisje van een half jaar, uit de draagzak en zet het op haar schoot. Het kind schatert om de gezichten die haar vader trekt. Twee oma’s zitten vertederd naar het tafereel van de liefdevolle vader met zijn kind te kijken. Ik vraag de Columbiaanse oma of ze ook zo geniet van haar kleinkinderen, meer dan misschien wel ooit van haar kinderen? Ze knikt heftig en er verschijnt een brede glimlach op haar gezicht. Ze vraagt me hoeveel kleinkinderen ik heb en waar ze wonen. Als ik vertel dat mijn kleinkinderen om de hoek wonen en op een half uurtje rijden slaakt ze een diepe zucht. Over een paar weken gaat ze weer terug naar Columbia en gaat het zeker weer een tijd duren voor ze haar kinderen en kleinkinderen zal zien: ‘i hope next year.’ Als de trein station Raalte nadert neemt de hele familie hartelijk afscheid van me. Ze wensen me ‘eine gute Reise.’ De oma draait zich nog een keer om en zegt: ‘you are a lucky woman to have your children not so far away.’ Ze heeft gelijk, dat ben ik. Lucky me. En blij en trots als ik even later op mijn mobieltje kijk.

twitter

7/8/22 Kleinzoon Pim, 18 jaar, debuteert in de eredivisie. Voetballen is zijn passie. Hij heeft veel, heel veel gedaan om dit te bereiken, en er ook heel veel voor gelaten.

zwillbrock

Twee borden, twee messen, twee vorken. Glazen voor de thee. Halvarine. Gesneden brood in een mandje. Kaas, rosbief, salade, jam. Ik kan gelijk aan tafel. 
Het was hoog tijd dat we elkaar weer eens zouden zien. Alhoewel het meestal zo is dat Bep bij mij komt, nu zou ik naar Bep. Een operatie aan haar rug. Ik was weliswaar druk, had een goed excuus dat het zo lang duurde, maar toch. Hoog tijd. En nu was ik er. Het grote hoge bed in de kamer. En wij aan de lunch. En aan de praat. Na een paar uur stoppen we even. Moe van het drukke praten. Bep gaat even in haar bed en ik vlij me op haar bank. Een half uurtje later hoor ik de stem van Bep weer. En ik vraag  me af of ik even weg ben geweest. Volgens Bep wel, ze hoorde mij ronken. “Kun je nagaan hoe vertrouwd het voelt bij je.”

Een vriendschap van bijna 40 jaar. We zouden geliefden kunnen zijn, maar dat gevoel was er niet. We spraken over onze liefdes, onze kinderen, onze onmacht en moeites daarin, ons verdriet. Als we het heel zwaar hadden gingen we wandelen naar het Zwillbrock. Daar huilde een van ons en zwegen we bij elkaars tranen. Geen arm, geen troostende woorden. Hooguit: “joh”. Niets zeggen. Naast elkaar lopen. 

Vriendschap en liefde liggen dicht bij elkaar. Ook in vriendschappen loop je aan tegen jaloezie en ergernis. Omdat de passie ontbreekt lukt het beter afstand te bewaren. Maar ook in vriendschappen is het onontkoombaar elkaar eerlijk en open tegemoet te treden. Niet alles hoeft gezegd te worden: acceptatie, geduld en mildheid zijn de woorden die horen bij een vriendschap die jaren meegaat.

Na ons dutje gaan we naar een gezellige culturele activiteit in de Koppelkerk in Bredevoort. We zitten daar stilzwijgend naast elkaar enorm te genieten van een Franse zanger. Ja we hebben het goed.

geel

Geel is de kleur van de zon, van de lente, van intelligentie, dromen, zelfvertrouwen, kennis, visioenen, mentale kracht, inzicht, herinneringen, van vreugde en geluk, vertelt internet.

Dat de winnaar van de Tour in het geel rijdt is te danken aan het feit dat bij de eerste Tour in 1903, het organiserende blad l’Auto, op geel papier werd gedrukt. Reclame al vanaf de eerste dag van de Tour dus. Niks spiritueels of symbolisch.

Het waren mooie weken met een onverwachte winnaar: Een jonge frêle Deense renner met een ijzersterke ploeg om zich heen. Een verlegen, onzeker mannetje dat een paar jaar geleden nog bevend van angst op de fiets stapte voor zijn eerste grote ronde, wint de grootste wielerronde die er is: de Tour de France. Zonder grote woorden maar onverzettelijk en vastberaden op weg en onderweg naar het Geel.

De emotie van de winnaar in de armen van zijn twee vrouwen, zijn geliefde en zijn dochtertje, waren de mooiste die ik zag deze tour. Geen film, geen theatervoorstelling, geen kunstwerk kan mij zo raken als de emotie van sport. Pure schoonheid. En dat een paar weken lang iedere middag op de buis terwijl buiten de kopergele ploert aan de hemel brandt.

klein leven

“Klein, gelovig en conservatief”, noemde dj Timur Perlin Nijverdal ter gelegenheid van het eerste Pride Event in het dorp op woensdagavond 13 juli. En dat daar nu een dergelijk evenement werd gehouden was “groot”en “historisch.”

Ik ergerde me aan de stickers die mijn dorp meekreeg van de dj. Om te beginnen met conservatief. Ik zou eerder zeggen traditioneel dan conservatief. De bevolking houdt niet van dikdoenerij en buitenissigheid, reageert argwanend en afwachtend bij veranderingen, maar conservatief? En gelovig? Nou ga zondags maar eens een willekeurig kerkgebouw binnen: vooral heel veel lege banken. Als er één kerkgebouw zou staan in Nijverdal zouden zonder moeite alle kerkgangers van de diverse kerkgenootschappen er in kunnen. “Klein” dan? Een dorp van 24000 inwoners is geen dorpje, maar een flinke plaats. Een plaats die bruist en bloeit dat het een lieve lust is in een prachtige omgeving. Een plaats waar men niet wakker ligt van een transgender in de straat en waar men geen woorden vuil maakt aan een homofiele lijsttrekker van een politieke partij. Waar men af en toe ontzettend kort door de bocht kan zijn; en kleinzielig; en zeurderig; vooroordelerig en onredelijk, bot en alles wat een mens aan onhebbelijkheden kan bezitten. Maar ook: meelevend, sociaal, handenuitdemouwenstekend, sportief, begaan, betrokken, initiatiefrijk, en wat een mens maar aan mooie eigenschappen kan hebben. Gewone mensen dus net als overal. Misschien wat minder open en wat meer bescheiden dan elders. Voor het meerendeel mensen die “klein” willen leven. Zoals in het gedicht van Starik: Geen overdreven sjieke dingen eten, geen jacht, geen villa met een hek, gewoon klein leven. Eigenlijk niks mis mee. Om klein te zijn. En gelovig. En conservatief. Waarom niet eigenlijk?

*Starik schreef het gedicht Klein leven voor een man die dood werd gevonden in een eenvoudig benedenhuis in een oude wijk. Starik schreef het gedicht en las het bij zijn begrafenis. Het ging om een alleenstaande man van 93, nooit gehuwd geweest, in wiens huis een enorme som contant geld in een tas werd gevonden. Niemand in zijn omgeving had er iets van geweten. Hij leefde sober en eenvoudig en deed niets met het geld waar hij een villa of een jacht mee had kunnen kopen. ‘ Eenzame uitvaart‘ is een project dat in verschillende grote steden dichters een gedicht laat schrijven en voorlezen bij de begrafenis van mensen zonder nabestaanden.

* Foto, zicht op Nijverdal, met links de huizen aan de Koersendijk en in de verte textielfabriek Ten Cate, met de voor iedere Nijverdaller herkenbare fabriekspijp, rechts het paadje tegenover het station.