Toen ik jaren geleden een cursus Levensboek Schrijven begeleidde ontdekte ik hoe belangrijk geuren zijn bij het ophalen van herinneringen. De verhalen kwamen goed los als de pot met boenwas of groene zeep open ging: het ouderlijk huis, moeder achter de wastobbe. De geur van gebraden vlees, lakens, gedroogd in de wind, pas gemaaid gras. De geur van je geliefde. Hoe je moeder rook, het luchtje dat ze op had. Geuren roepen herinneringen op.

In het boek Narcis van Fanto is de hoofdpersoon als kind overgeleverd aan een tante die 4711 als ‘parfum’ gebruikt. Zijn hele leven staat die geur voor onveiligheid, voor haat, voor angst.

Ik heb goeie herinneringen aan 4711: het zat met een witte zakdoek in het tasje van mijn moeder naar de kerk. Maar ik zou het geen parfum noemen. Parfum kreeg ik voor het eerst van een geliefde voor mijn verjaardag. Volgens de dame in de parfumerie paste het bij een zelfstandige sportieve vrouw, die lerares Frans was, aldus mijn geliefde. Het was een duur luchtje met een mooie Franse naam. Ik was er gek mee en heb het jaren gebruikt. Toen ik vanmorgen na meer dan 30 jaar het flesje openmaakte kon ik de geur nog ruiken. En ik vond het nog steeds lekker.

Maar een latere geliefde verzocht mij de parfum niet te gebruiken. Zij vond het een opdringerig luchtje, ze wilde mij ruiken zoals ik echt rook, zei ze, zonder geurtjes. Puur.

Inmiddels doe ik nooit meer een luchtje op. Schoon en fris is genoeg. Geen kleur en geurstoffen meer. Ik ben ook liever niet in de buurt van iemand met een sterk luchtje op. Ik snap helemaal niets van hardlopers met geurtjes. In de vrije natuur trimmen met after shave op, waarom toch.

Vanmorgen liep ik langs het water en realiseerde ik me hoe ik hou van de geur van water. Water van de rivier. Water van de zee. Het is hoogste tijd dat ik weer eens ga. Naar zee.

• Narcis is een ‘zintuigelijke historische roman over vriendschap, verraad en vergelding in tijden van oorlog en vrede‘ van Judith Fanto
• 4711 heet zo omdat 4711 het huisnummer was van het pand in Keulen waar het originele Kolnisch Wasser (eau de cologne in het Frans) geproduceerd werd. ‘De geur werkt verkwikkend, vitaliserend en kalmerend’ (Etos)