De profeet maakt plaats voor een rijke koopman. Hoe heeft het kunnen gebeuren? Was Obama toch alleen maar een mooiprater? De man die ons verleidde en ons in vervoering bracht, het hart raakte, maar uiteindelijk zijn zaakjes niet goed regelde, niet in staat bleek het politieke spel te spelen zoals het hoort gespeeld te worden? En valt Trump misschien wel mee? Een soort verlicht despoot, die autoritair beslist, maar als het er op aan komt het goede met ons voor heeft? 

 Ik vrees van niet, Trump lijkt me geen Gijsbert Karel van Hogendorp, of een aardige bovenmeester. En toch. Toch ben ik niet bang. Ik ben er van overtuigd dat Trump het moeilijk gaat krijgen. Niet door de kritiek van Meryl Streep. Uit die hoek is de kritiek wel erg makkelijk en voor de hand liggend. Ik denk dat hij het niet lang gaat maken in de politiek, omdat hij zakenman is, geen politicus. Zakenmensen walgen van de politiek. Te stroperig, te langzaam. In de politiek moet je geduld beoefenen en niet een klein beetje. Af en toe staat er een ondernemer op die de politiek wel eens op zal schudden. Dat is meestal van korte duur. Denk aan de snelle jongens van de LPF. Dat was snel over. Nee Trump gaat het het moeilijkst krijgen met zijn eigen achterban. Obama lukte het niet het congres aan zijn zijde te krijgen. De Republikeinen gunden hem niks. Ik wil niet geloven dat die zelfde congresleden als een hondje achter Trump aan gaan lopen. Gehoorzaam aan het baasje. Ik mag toch hopen van niet. 

 

Het hing bij ons thuis in de keuken: “Een mens lijdt dikwijls het meest door het lijden dat hij vreest. Doch dat nooit op komt dagen. Zo heeft hij meer te dragen dan God te dragen geeft.” Nou ik snap wel waarom dat bordje daar hing. Het zit in de genen. De angst voor… En als het dan zo ver is. Ach dan blijkt het allemaal mee te vallen.

Zo zit ik hier nu aan tafel op mijn voorlopige woonplek gelukkig te wezen. Vogels vliegen af en aan. Een eekhoorntje klimt in de boom. Ik hoor kerkklokken, een koerende duif. Ik taal niet meer naar mijn oude huis. Zo werkt het dus. Slapeloze nachten voor de stap in het duister en nu die stap gemaakt is: opluchting, tevredenheid, geluk.

Omdat het huis vlak bij het centrum ligt komen er veel mensen langs. Dat is gezellig. Kinderen die naar school fietsen, mensen op weg naar hun werk, een echtpaar met een boodschappentas. In het weekend jongelui luid schreeuwend terug uit de kroeg.

Op weg naar of terug uit het dorp komen ook mensen aan. Voor een bakkie, even kijken hoe ik er bij zit. Onverwacht bezoek. Vorige week op de sterfdag van mijn moeder, dat kan geen toeval zijn, had ik ook onverwacht bezoek. Hoorde een geluid bij het raam wat ik niet kende. Het was een vogeltje dat naar binnen was gevlogen (door het slaapkamerraam?, door de deur bij het naar binnen gaan na mijn wandeling?) en nu probeerde naar buiten te vliegen tegen de grote zwarte ruit. Het was een roodborstje. Het borstje is overigens oranje. Waarom rood? “Het vogeltje wordt zo genoemd omdat hij toen Christus aan het kruis hing bij zijn oog veel pijn leed vanwege een doorn. Een klein vogeltje pikte toen heel voorzichtig het doorntje uit het vlees van de lijdende Christus. Toen het doorntje eruit vloog spatten de bloeddruppels op de veren van het vogeltje. En Christus zei: voortaan zullen je veren altijd de kleur van mijn bloed dragen omdat jij mijn lijden verzacht hebt”.

Dat en een heleboel meer las ik vanmorgen op internet over het roodborstje. Een stukje schrijven op de maandagmorgen: gelukkiger kun je mij niet maken.

Foto Jo Polak

  

Wiske heeft geen tijd vandaag. Moest het met eigen ogen zien. Dat verzin je niet. Maar het is waar. Een kind in de kribbe, herders, engelen, een ster. Wat een verhaal. 2016 Jaar de inspiratie van veel mensen. Het verhaal van de westerse cultuur. Het is een prachtig verhaal. Het is het geloof in het kwetsbare, het nederige, het kleine, de zachte krachten. Het licht dat het wint van de duisternis. Ja toch. Ondanks alles. Ja echt. Het is mijn bron.

    
foto: Andre Kuipers

Ik herken hem eerst niet eens. Jan. Diep weggedoken in zijn jas. Klep van de pet over de ogen. Vuurrode wangen. We lopen een eindje samen op. Hij is vanmorgen om half zeven vertrokken bij Dalzicht. Het is nu half negen. We lopen elkaar tegemoet bij camping Noetsele. Het is nog steeds ijskoud. Hij heeft de zon op zien komen. Rood, roze en oranje. Hij heeft 6 reeën gezien. En ik ben de eerste mens die hij ontmoet in het bos vandaag. 
Wij zijn de vroege vogels van de Noetselerberg. Drie ken ik er bij naam: Jan en Andre en fotograaf Bert. Er is ook een dame met lang blond haar en een kwieke tred. Ze heeft een herder en een klein hondje. Zij groet altijd vriendelijk. Maar wij hebben elkaar nog nooit gesproken. Op maandagmorgen zijn er twee dames die trimmend en luid pratend door het bos gaan. Ook zij groeten altijd hartelijk. Maar hen ontmoet ik alleen als ik wat later ben. Andre is een diehard. Die vertrekt in het donker en loopt het licht tegemoet. Net als Jan.
Een dag later kom ik Jan tegen met zijn vrouw in het theater. De artiest met Twentse roots legt aan de Vlaamse Geert Verdickt uit hoe mooi de omgeving hier is. Verdickt zingt een lofzang op zijn geboortestreek in het Vlaamse land, vergelijkbaar met onze Noetselerberg. Een prachtig lied. Vooral zo mooi omdat je voelt hoe hij houdt van “zijn” land, de lucht, de wolken, de verten, de horizon. Zoals wij houden van onze achtertuin, de heide, het bos. 

  

In Trouw. Afgelopen zaterdag. Essay van Coen Simon, filosoof. Auteur van Wereld van Spriet (kinderfilosofie). Spijt is goed voor iedereen.

Mijn kleindochter vloekte in mijn huis. Ik sprak haar er op aan. Ik was verbaasd dat ze in tranen uitbarstte en wel een paar keer sorry, sorry oma riep. Het was niet het wat plichtmatige sorry dat ouders en leerkrachten van kinderen vragen (en kijk me aan!). Nee ze was oprecht verdrietig. Ik vroeg me af of ik niet te streng was geweest, maar tegelijkertijd deed het me goed dat ze zo reageerde. Het kwam helemaal goed tussen oma en kleinkind. Kan gebeuren. Het is goed zo.

Spijt? Berouw? Edith Piaff zong “Non, je ne regrette rien, ni le mal ni le bien”. Nergens spijt van, niet van het kwade, niet van het goede. Ik zou haar dat na kunnen zeggen. Nergens spijt van. Ik neem de volle verantwoordelijkheid  voor mijn daden met alles erop en eraan. Ik deed wat ik deed in de omstandigheden van toen. Met mijn beperkingen, onhandigheid, zwakte. Misschien was een andere keuze beter geweest, maar die keuze heb ik toen niet gemaakt. In die zin: geen spijt. Wel spijt om de pijn die je anderen aandoet, hebt aangedaan. Dat had misschien anders gekund. Maar zo is het niet gegaan, het is gegaan zo als het is gegaan. Het is niet fijn te zien dat anderen pijn hebben door jouw daden, jouw besluiten. Zonder dat je er erg in hebt maar ook met je volle verstand weten: dit is niet fijn voor de ander.
Het is goed dat kinderen leren sorry te zeggen. Het is prachtig als je in liefde kunt zeggen: het spijt mij. Omdat ik je liever geen pijn had gedaan. Niet omdat “ik nu eenmaal zo ben”.  Maar omdat ik niet volmaakt ben. Omdat ik het misschien wel anders had gekund, maar ik het niet anders deed. Onmacht, angst, egoïsme. 

Wat me ook spijt. Dat ik  zo veel tijd heb verdaan met getob, geworstel, strijden. Op momenten dat ik alleen maar om mij heen hoefde te kijken om te zien wat er allemaal wel was. Dat je bepaalde dingen nooit leert. Spijt hebben we omdat wij verlangen naar het volmaakte. Dat er niet is. 

  

Nog 22 nachtjes. Dan ga ik verhuizen. Ik zal blij zijn als het zo ver is. Dat het gedaan is. Klaar. 

Ik hou niet van verhuizen. Heb het in mijn jeugd vaak gedaan. Ik vond het verschrikkelijk. Je zou het een kind niet aan moeten doen. Steeds verhuizen. Omdat je vader dominee is, of politieagent of omdat ze uit elkaar gaan of omdat ze ” iets anders” willen. Van geen van die verhuizingen heb ik een beeld. Het is zwart. De eerste keer verhuisden wij van Katwijk naar Tilburg. Mijn zus danste door de kamer en zong: we gaan naar Tilburg al aan de zee. Tilburg lag helemaal niet aan zee, Katwijk wel, maar mijn zus zag het grote avontuur wel zitten. Mijn grote zus hield van verandering. Ik werd tijdens de verhuizing een week lang te logeren gestuurd bij een tante in Rotterdam. Een tante die ik nauwelijks kende. Ik heb een week lang gehuild. Overgegeven. Ziek. Heimwee. 

Sinds die tijd zet ik mijn gevoel uit als er verhuisd wordt. De mensen om mij heen doen van alles en ik hobbel een beetje mee. Zo overleef ik. Maar nu moet ik het zelf doen en regelen. Kan me niet dood houden en na een paar dagen omhoog kijken hoe het er bijstaat. Ík ga verhuizen. 2 Keer zelfs! 

23 September heb ik een Verhuisboekje gemaakt. Dat werkt. Lijstjes maken.  Bij Transportbedrijven vind je handige lijsten en tips. Alles wat in mij opkomt schrijf ik op. Is er iets afgewerkt dan gaat er een krulletje doorheen. De afgelopen weken heb ik alles op de bovenverdieping gesorteerd. Wat weg kon, wat ingepakt moest worden en wat tot de laatste dag bij de hand moet blijven. Mijn hele leven is aan mij voorbij getrokken. De meest dierbare dingen zitten in een koffer. Dagboeken. Knipsels, kaarten, brieven, briefjes. Ik heb geconstateerd dat ik heel veel liefde heb ontvangen in mijn leven.

  

Angela Merkel gaat vier jaar door. Een wijs besluit? Dat het niet vanzelfsprekend was is duidelijk: “Ik heb er oneindig veel over nagedacht”. Zou ze Barack in vertrouwen hebben genomen en gevraagd: wat vin jij?

Van mijn zoon kreeg ik een lang appje eindigend met watvinjij? Ik heb hem bij het kopen van een huis ooit hetzelfde gevraagd: wat zou jij doen, watvinjij? Hij appte toen: zolang je nog een greintje twijfel hebt niet doen. Het moet 100 % goed voelen. Dat was een goed advies. Ik heb niks gedaan en twee weken later viel mij iets in de schoot waarvan ik 100% zeker wist: dit is het. Je voelt het. Je weet het. Zo iets heb ik hem dus ook teruggeappt. 

Besluiten nemen, keuzes maken. Je weet dat als je naar links gaat je afscheid moet nemen van ook het mooie van rechts. Argumenten tegen elkaar afwegen, wegstrepen, maar vooral het gevoel van binnen, daarnaar luisteren. Geduld. Niet te snel handelen. Op een moment weet je het zeker. En daarna staan in je besluit, niet meer omkijken. 

Als Angela mij een paar weken geleden had gevraagd zou ik getwijfeld hebben. Stoppen misschien? Weer veel van ’t zelfde. Achter de schermen kun je nog veel betekenen. Nu Trump onze wereldleider wordt weet ik het zeker. :Frau Merkel ga je laatste kunstje flikken in deze stormachtige wereld. Zet het in: je vermogen om te verbinden, je koersvastheid. Pak hem aan die Trump. Doe het. 

  

Niet te geloven. Geen massale steun van de Amerikaanse vrouwen voor Hillary Clinton. Nu de kans voor het grijpen lag om voor het eerst in de geschiedenis een vrouwelijke president aan de macht te helpen ontbeerde zij de steun van haar zusters. Liever een seksist dan een elitevrouw.

Een sterke vrouw. Wie zal haar vinden. Hillary is eerder hard dan sterk, denk ik. Ik hou van sterke vrouwen. Al mijn vriendinnen zijn sterke vrouwen. Mijn moeder was een sterke vrouw, haar dochters zijn het, haar kleindochters, haar achterkleindochters. Sterk zijn ze, maar niet hard. 

Vorige week opende kleindochter van Clazina, Klaartje de Adrianahoeve. Een dagopvang voor ouderen met een zorgbehoefte. Haar moeder, mijn zus als eerste klant. Op de dag van de mantelzorg, in de week van Alzheimer, op de verjaardag van Adriana herself. Lef, moed onverstoorbaar achter je idealen aan. In het mooie Drentse land staat de zorgboerderij, prachtig verbouwd. Een lieve vrolijke single met dochter runt daar de tent. Een sterke vrouw. Meer waard dan edelstenen. Sterk en gevoelig, speels en serieus! Heel veel succes lieve Klaartje!!

  
Nijverdal, maandag 7 november 2016 

  

Ik begrijp het wel. Dat Irene “diep gekwetst” is door het boek over haar moeder Juliana. Jij  hebt kritiek op je  ouders en je ziet er van alles aan, maar dat mag een buitenstaander niet zeggen. Het is gewoon het oerinstinct: blijf af. Het is mijn vlees en bloed. Je ziet aan je kinderen dingen die je niet mooi vindt, maar o wee als een ander dat zegt. “Wegwezen!” Het dier dat haar jongen beschermt. Historica Jolanda Withuis verweert zich  zich door te zeggen dat ze als historica nu eenmaal ook minder fijne dingen bloot heeft gelegd en dat ze niets anders heeft gedaan dan het weergeven van de feiten. Dat doet ze, maar ze interpreteert ook zeker. Inlegkunde  noem ik dat. Ze schetst een Juliana die een “ongelooflijk moeilijk leven” heeft gehad. Eenzaam, schandalig vernederd door haar echtgenoot, in het bezit van een rijke vriendinnenkring, nooit belangstelling voor mannen, wereldverbeteraar, godsdienstig, maatschappelijk betrokken, hang naar het mystieke, moederlijk type. Maar bovenal slachtoffer. 

Zou het ook anders kunnen zijn? Bijvoorbeeld:
Juliana ontdekt al gauw dat die leuke Bernhard zijn plezier buiten de deur zoekt. Dat is in het milieu waarin zij verkeert normaal. Ze legt zich er bij neer en gaat haar eigen gang, ze verdraagt zijn vernederingen, maar lacht er om samen met haar vriendinnen en af en toe pakt ze hem terug. Naar buiten toe altijd loyaal. Koninklijk. Scheiden is geen optie, het koningschap is heilig en haar kinderen zijn dol op “pappie”. Tijdens het interview met Maartje van Weegen in 1987 zet ze hem voor heel het volk te kijk. Met een lief stemmetje: “Vertel nou eens waarom je op het idiote idee bent gekomen om met mij te trouwen?” Pappie schuift wat heen en weer, trekt aan zijn pijp, maar geeft geen antwoord. Het bekende spottende lachje. Maar ook Juul kan er wat van. Haar blikken ten hemel. Handen in de lucht. Van Kooten en de Bie zouden het niet verbeteren. 

Hoe het precies toegaat in huize Oranje is niet onze business. Terecht zegt Irene dat net als ieder ander gezin, ook het koninklijk gezin recht heeft op een eigen leven achter gesloten deuren. Het koningschap van Juliana was niet indrukwekkend. Beatrix heeft het modern gemaakt en professioneel. Een top koningin. Beatrix deed alles anders en beter dan haar moeder. Ze koos Prins Claus. De man die alles had wat haar vader niet had. Tegelijkertijd loyaal aan de vader die zoveel verkeerd deed. Koninklijk. Stiekem geloof ik dat ze gekker was op haar vader dan op haar warrige moeder. Maar ook dat is inlegkunde. Wij kijken er maar van de buitenkant naar. Hoe het precies was, is. Wij weten het niet

Foto: Begrafenis Juliana