vanavond zal ik 2 minuten stil zijn.

ik zal denken aan de slachtoffers van de oorlog 70 jaar geleden en al die andere oorlogen daarna

uitgezonden militairen

soldaten uit verre landen

onschuldige burgers

mannen , vrouwen, kinderen

Duitsers

kaalgeschoren moffenhoeren

kinderen van foute ouders

per ongeluk gebombardeerden

op de dag na de bevrijding doodgeschoten

en ik zal denken aan jou Anne 

jij die uit het schroot van je leven schoonheid wist te scheppen *

met mooie zinnen als: ondanks alles blijf ik geloven in het goede van de mens

vanavond zal ik 2 minuten denken aan jou

opgesloten, maar innerlich frei

gestorven,  maar niet dood

  

*David van Reybrouck

  

  

“Een heel mooi boek.” De jonge vrouw, een studente denk ik, nog bijna een meisje, streelt liefdevol  het boek dat ik in mijn handen heb. De kleurloze Tsukuru Tazaki en Zijn Pelgrimsjaren van Haruki Murakami. “Ja prachtig is het. Ik heb het al gelezen. Ik heb het uitgeleend en weet niet meer aan wie. Ik wil het terug, ik wil het hebben”.

In boekhandel Scheltema aan het Koningsplein in Amsterdam is een tafel ingericht met alle boeken van de beroemde Japanse schrijver. De Pelgrimsjaren in een bijzondere uitvoering. Om de zoveel bladzijden een niet gesneden pagina, zodat het boek eruit ziet alsof het niet is afgewerkt. Een Amerikaans “dingetje” volgens de verkoper. Ik open het boek en lees de laatste bladzijde. Onmiddellijk word ik weer meegenomen op het ritme van de verstilde taal van Murakami.

 “Kent u de schrijver? Ik wil een ander boek van hem lezen. Wat is ook goed?” 

 ” Dan moet je Norwegian Wood lezen! En hou je ipadje bij de hand dan kun je op youtube de muziek beluisteren die hij noemt.” 

-Alhoewel, weet ze wel dat Norwegian Wood  een nummer van de Beatles is? Weet ze eigenlijk wel wie de Beatles zijn? –

Ze pakt de boeken een voor een van de tafel, leest de kaften en legt ze weer terug. Ze neemt de Pelgrimsjaren van de stapel, bladert erin en wijst: “Deze zin heb ik op mijn prikbord hangen”. ” Mooi!” Het gaat over eenzaamheid en het verlangen naar vriendschap. Ik glimlach. Als ik een mooie zin zie in een boek zet ik er streep bij en als er geen potlood in de buurt is, gebruik ik mijn nagels. Na het lezen van de Pelgrimsjaren was ik zo enthousiast dat ik iedereen aanraadde het boek te lezen en in mijn zendingsdrang heb ik het zelfs aan iemand uitgeleend. Dat was niet zonder schroom dat weet ik nog. Mijn Pelgrimsjaren vol strepen en krassen en uitroeptekens. Weg. Ik weet ook zeker dat ik ergens genoteerd heb aan wie ik het heb uitgeleend. Maar waar ik dat heb genoteerd? Niet te vinden!

Ik reken mijn gloedjenieuwe Pelgrimsjaren af bij de kassa. €19,95 en het Boekenweekgeschenk van Dimitri Verhulst krijg ik er gratis bij. In de rij naast mij staat de jonge vrouw te wachten op haar beurt. Ik kan niet zien welk boek ze uiteindelijk gekozen heeft. Ze lacht me vriendelijk toe als ik langs haar loop de winkel uit. Meng me tussen winkelend Amsterdam in de zon. Moet denken aan de lijfspreuk van mijn maatje van de boekenclub. Als je leest ben je nooit alleen.



Het leven is de moeite waard om eraan te klussen. Een van de uitspraken van Denker de Vaderlands Rene Gude, die zaterdag overleed. Een van de uitspraken die zijn blijven hangen. Zoals: onsterfelijkheid bestaat: individuen gaan dood, de mensheid blijft. Of: iedereen wil bouwen, niemand wil onderhouden, liever verbeteren dan vernieuwen. En deze: stemming kun je maken, het is niet als het weer dat je overkomt. En wat dacht je hiervan: we zijn vaak te hard voor onszelf om ons onkwetsbaar te maken voor de kritiek van een ander, niemand zou zo lelijk doen tegen jou als jij tegen jezelf..

Een stand-up filosoof. Eenvoudig, begrijpelijk en aantrekkelijk overbrengen van filosofie, levenslessen. In goed bekeken tv-programma’s uitleggen zoals De Wereld Draait Door en 24 Uur met.., hoe te leven. De werkelijkheid even op een afstandje zetten en beschouwen. Zijn ziekte en naderende dood inbegrepen. Niet jankend op de bank, niet ontkennen, maar ook in die laatste fase van zijn leven contact maken met mensen. En dat deed hij met een zichtbaar genoegen.

” Het leven is niet altijd een feest. We zijn mensen met emoties en met een verstand. Die emoties hebben we niet in de hand, ze komen en gaan, ze leven op en vloeien weer weg. Het verstand, de gedachten die we hebben over de emoties doen ons het meeste kwaad. En daar moeten we dus mee aan de gang. In het groot: “het is gemakzuchtig om te denken dat de wereld naar de kloten gaat”, en in het klein : “gebruik je verstand om je verstand helder te houden”. Leer van anderen, leer van het verleden. Alles wat wij denken te bedenken is allang door anderen bedacht. Leer van de filosofen, van Denkers, van de geschiedenis. En stem in met de wereld, met het land waarin je woont. Afkeuren is veel gemakkelijker dan instemmen. Doe actief mee. Onverschilligheid is de moeder van de chaos”.

Wat zouden we zijn zonder kunst, cultuur, sport, theologie, zonder filosofie? Hoe arm, hoe oppervlakkig, hoe leeg. Dank je wel Rene Gude. Levenskunstenaar, stervenskunstenaar. 



Twee, drie keer wordt zij hartstochtelijk omhelsd. Er wordt gezwaaid, gelachen, geroepen. Daaag oma. De vader zet haar boodschappentas (maar-ook-zo-handig-als-koffer) op wieltjes in de trein. Ik stap na haar in en vind een plaatsje tegenover haar. De jassen gaan uit. De tas op wieltjes tussen in. Als de trein zich in beweging zet rent het oudste meisje mee in het raam. Tot het allerlaatste moment wordt er gezwaaid. En dan verschijnen in het raam huizen, een sportveld, bomen, bossen, weilanden.

Ik wil iets gaan zeggen over hoe mooi het is zo liefdevol uitgezwaaid te worden, maar kijk direct opzij. Tegenover mij wordt  gehuild. Zachtjes. Geluidloos. Een enkele traan, een zakdoekje, zuchten. 

Ik kijk naar rechts, zij kijkt naar links. Ik zie het in het raam. Een eindje verder zitten een stel jonge meiden te kakelen. Ze weten nog niet of ze straks in Zwolle eerst nog gaan chillen of gelijk gaan slapen. Wij zwijgen.

Na tien minuten begint zij. Met een zachte gee vertelt ze hoe ver het is Valkenburg en dat het wel een tijdje zal duren voor ze elkaar weer zien. Ik zeg wat ik had willen zeggen, hoe mooi het is kleinkinderen, oma zijn. Ze zucht, zegt:

” Het zijn eigenlijk niet mijn kleinkinderen, het zijn de kinderen van de vriendin van mijn zoon.”

“Oh”

” Ze willen ook nog wel samen een kind.”

“Oh,

Zo te zien zijn ze anders maar wat gek op u.”

” En mijn andere zoon zit helemaal in Mexico.”

Ze zucht. 

Ik begin over het weer. Dat het toch kouder is dan voorspeld op deze zonnige dag. Het gesprek valt stil. We kijken weer uit het raam. De een naar links, de ander naar rechts. Weilanden, sportvelden, huizen. De trein vermindert vaart. De jassen gaan weer aan, de tas op wieltjes gaat naar het halletje bij de uitgang. We staan tussen de meiden. Die gaan niet chillen, ze gaan slapen. 

Station Zwolle. Overstappen. Zij gaat naar links, ik ga naar rechts. De zon is al sterker. Maar de wind blijft guur.

Op 18 maart mag ik weer gebruik maken van het democratisch recht mijn stem uit te brengen. Het komt niet in me op daar geen gebruik van te maken. Als je in een democratie mag leven, als je weet hoe zwaar die democratie is bevochten, als je weet hoe het in veel andere landen toegaat: stemmen dus. Voor de Provinciale Staten van Overijssel.

Eerlijk gezegd weet ik nauwelijks wat de Provinciale Staten eigenlijk doen, waar ze over gaan. Heb sowieso niet zo’n provincie-identiteit. Voel me af en toe Nederlander, een beetje een Katwijker, zou mezelf na heel veel jaren een ietsjepietsje Twent durven noemen maar Overijsellaar? (Hoe noem je iemand uit Overijssel eigenlijk?)

Wanneer heb ik voor ’t laatst iets gelezen van een statenlid of gedeputeerde bedacht ik me. Heeft meestal iets te maken met wegen of natuurgebieden. Potjes met geld van de provincie die komen ook wel ‘ns langs. Verslagen van vergaderingen van De Staten? Kan me niet heugen. Maar eens gegoogled: Provinciale Staten. De webpagina van Overijssel was niet beschikbaar. Bij taken van de Provinciale Staten vond ik als eerste dat zij de leden van de Eerste Kamer kiezen, en is dat ook al geen instituut dat ter discussie staat? Inderdaad wegen en natuur, ruimtelijke ordening, inrichting landelijke gebieden, toezicht op verschillende terreinen zoals de milieuwetten en niet onbelangrijk het toezicht op de begrotingen en jaarrekeningen van de gemeenten. In Overijssel houden 47 statenleden verdeeld over 10 partijen zich daar mee bezig. Geen onbelangrijke zaken maar zijn het geen zaken die door andere instanties kunnen worden gedaan? Gemeenten verenigen zich in regio’s en samenwerkingsverbanden. Het provinciebestuur staat daar helemaal buiten. Is de provincie niet gewoon een “overbodige tussenlaag” zoals hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries uit Nijmegen bij de vorige verkiezingen al zei? Een tussenlaag die ook nog eens miljarden kost. Pogingen om de provincie af te schaffen zijn allemaal gestrand. De voorstellen van minister Plasterk het aantal provincies te verminderen en te komen tot een herindeling haalden het niet: geen superprovincies!

Een paar weken geleden uitten boze Groningers hun woede in de Tweede Kamer. Veel gehoorde opmerking: als die aardbevingen in Amsterdam of in Rotterdam, kortom in het westen des lands hadden plaatsgevonden, was er al lang aandacht voor geweest. Helemaal mee eens. En HET argument om de provincies radicaal af te schaffen: als je in Den Haag invloed wilt hebben moet je een rechtstreeks lijntje hebben niet via de hoofdstad van een superprovincie of Groningen of Zwolle. De Provinciale Staten van Groningen hebben niets bereikt voor hun provincie. Zorg dat iemand uit je regio in de Tweede Kamer zit: dat telt. De Twentenaren doen het al jaren: die kiezen niet op een partij, maar op een Twent. Pieter Omtzigt kwam in 2012 als enige met voorkeursstemmen in de Tweede Kamer, nadat hij door het CDA op een onverkiesbare plaats was gezet.

Ja de democratie is een mooi ding. Stemmen heeft zin. Je hebt wel degelijk invloed. 36750 Tukkers bewezen het 12 september 2012. Er gaat geen week voorbij dat je iets van Pieter Omtzigt hoort. Vanuit Den Haag. Want daar gebeurt het. Niet in Zwolle.

als ik loop langs het strand
moet ik altijd dicht bij de zee zijn
ik loop dan heel aan het randje
en zij streelt mijn voeten
zij betast ze, of zij mijn blinde moeder is
(J.C. van Schagen)

Mooier kun je het niet in woorden vatten.
Hoe het is. Om langs de zee te lopen.
Misschien nog iets over de geur, de schurende wind, het ruisen van de golven.
Geluk. Vrij. Dat is het strand, dat is de zee.

Maar er is iets gebeurd
veranderd
bezoedeld.

Ik had het een paar weken geleden toen ik op de A1 wegwerkers zag in oranje pakken. Goh, dacht ik.
En nu voetstappen in het zand. De zee.

De filmpjes van IS:
Professioneel, geslepen, niets aan het toeval overgelaten: gruwelijk, gruwelijk goed.

Zal ik weer zonder bijgedachten naar in oranje uitgedoste voetbalsupporters kunnen kijken? Of naar de zee?
Naar voetstappen in het zand?

Iedere dag worden ergens op de wereld mensen en ja ook kinderen gedood. Onder de meest afschuwelijke omstandigheden. Ik lig daar niet wakker van.
IS is het gelukt. Maandagavond 16 februari om 8 uur toonde het journaal het begin van een video waarin 21 Christenen aan de rand van de zee werden onthoofd. De nacht erop heb ik niet kunnen slapen.
Ik was niet de enige.

Veertig dagen geen koek bij de koffie heb ik volgehouden. Ook 40 dagen geen alcohol was te doen, vooral toen ik er achter kwam dat je op zondag wel een glas mocht nemen. Daarna een paar jaar afgezien van andere zaken in de vastentijd zoals tv-kijken, oordelen of roddelen. Die laatste twee waren lastig kan ik je zeggen.

Echt vasten pfff het is me een slechts een paar keer gelukt: niet eten, alleen maar sappen. Als je er in slaagt het vol te houden is het geweldig. Als… De eerste dagen zijn het zwaarst maar na de hoofdpijndagen ga je er aan wennen en je goed voelen. Met weemoed begin je na veertig dagen weer te eten en daarmee is het prettige lege schone gevoel na verloop van tijd ook verdwenen.

Dit jaar soberheid op een ander terrein. Geen mening, nou ja minder mening 40 dagen lang. Het is naar aanleiding van een uitspraak van de kunstenaar Daan Roosegaarde: “In Nederland zijn we zo goed in onze mening overal op geven. Flikker op met je mening, kom met een voorstel!
Op naar de voorstelmodus. Ga rondkijken dat is leuk. Je verwonderen, je verbazen, je ergeren ook. Zo kom je op ideeën. Meer doen, minder mening.”

Ben al aan het oefenen. Schrik hoe vaak in mijn hoofd een mening omhoog komt. Ik vind, ik denk moet worden ik vind niks, ik denk niks. Het is zoals het is. Als een koe in de wei. Oh het regent, oh de zon schijnt.
Zal wel met aanvechtingen gepaard gaan en hoofdpijn.

Maar de beloning zal groot zijn: opgeruimd, schoon, fris.
Aswoensdag beginnen!

Twee plastic zakken, een hond aan een touw, een stok, een baard. Hij praat in zichzelf, hij loopt onvast, hij is vies, hij stinkt.
Zijn omgeving heeft allang afstand van hem genomen. Kwam er niet uit. Niet meer te bereiken, geen land mee te bezeilen, wil niet geholpen worden.
Een verwarde man zwervend op straat met zijn bagage en de enige die nog van hem houdt: zijn hond.

Niks romantisch aan: groot verdriet voor allen om hem heen, vrouw, vader, moeder, kinderen, vrienden, broer, zus.
De verwarde man zelf wordt geleid door stemmen in zijn hoofd, boodschappen: doe dit, ga… De buitenwereld interpreteert hij met diezelfde verwarde geest: kijk uit, pas op.
Een eenzaam angstig bestaan. Niks romantisch aan.

Soms schrijven ze prachtige gedichten en hebben ze briljante gedachten.
Zo in het zonnetje op een mooie lentedag in de grote stad denk je misschien wel ns: was ik maar zo vrij.
Maar verwarde mannen zijn niet vrij, zij worden opgejaagd door demonen in dat verwarde hoofd. Niks romantisch aan.
In het gunstigste geval lastig voor hun omgeving maar ongevaarlijk.

Maar wees op je hoede. Want soms zien die verwarde mannen er niet uit als een clochard uit Parijs. Dan dragen ze vlotte petjes en basketbalschoenen. Of een keurig pak met een moderne zwarte bril.
Soms zie je aan de buitenkant niet dat iemand verward is. Soms ziet zo iemand eruit zoals jij en ik. We kijken in ogen waarin we niet zien wat er in dat hoofd allemaal om gaat. Eenlingen die net zo praten als jij en ik. Teruggetrokken, een beetje zonderling maar verder ok.

Op een dag blijkt die man een voormalig minister te hebben gedood. En dat niet alleen.

10 Januari 2015 in haar woning aan de Oudendijk in Rotterdam gevonden onder aan de trap, doodgestoken, topambtenaar Lois U. De grote zus die tot de laatste dag het opnam voor haar verwarde broertje.

plok plok
In het boek van Van Randwijk over de Tweede Wereldoorlog lees je het met verbijstering: terwijl de Joden werden afgevoerd naar het Centraal Station met hun koffertjes en tassen hoorde je het geluid van tennisballen op het nabijgelegen sportpark. plok plok. Op filmpjes van de razzia’s in Amsterdam zie je mensen voorbij lopen, fietsen, vanuit de veilige verte loeren, wegkijken.

Wegkijken: we doen het allemaal, iedere dag.
Wegkijken bij:
pesten
buitensluiten
kwaadspreken
dieren in een klein hokje
kinderen in de knel
mensen in de klem
foute dingen
slechte zaken
plok plok

je kunt je niet voor alles verantwoordelijk voelen
je moet ook aan je zelf denken
je kunt moeilijk de hele wereld op je schouders nemen
plok plok

wees nooit een omstander

Dank je wel Roman Kent voor je woorden bij de 70-Jaar-Auschwitz-herdenking vorige week. Hard roepen van de kant wat er allemaal niet klopt, ach, wat zijn we daar toch goed in met z’n allen. En dan?

wees nooit een omstander

Dank je wel Roman Kent, overlevende van de Holocaust. Herinner er ons maar aan, laten we nooit ophouden te roepen.

“In het donker zien ze je niet, als je zwijgt dan horen ze je niet.”
-Kadanz-

“The opposite of love is not hate, it’s indifference.”
-Elie Wiesel-

-Op de muur van het oude gebouw van de AKI in Enschede-
“Seid unbequem, seid Sand, nicht das Ol im Getriebe der Welt.”*

*Wees lastig, wees het zand, niet de olie in het raderwerk van de wereld.